Marije Sietsma in de deuropening van Uitgeverij Loopvis. Foto: David Jagersma

Zeg het met Kakkerlakjes: Marije Sietsma maakt kleine boekjes en ansichtkaartjes ineen

Marije Sietsma in de deuropening van Uitgeverij Loopvis. Foto: David Jagersma

Kaartjes zijn soms stom, vooral als er ‘met oprechte deelneming’ op staat. Boeken zijn vaak leuk, vooral als ze mooi zijn geïllustreerd. Daarom verzon de Groningse Marije Sietsma Kakkerlakjes: boeken die je kunt versturen.

Marije Sietsma is deze week niet alleen schrijver en baas van uitgeverij Loopvis, maar ook postbode. Ze kart het hele land door in haar grote, oranje camper. Vroeger was-ie van de post, en nu is dat eigenlijk best toepasselijk. Sietsma vliegt langs bijna honderd boekwinkels in het hele land om er kaartmolens vol kleine boekjes af te leveren. Kakkerlakjes, noemt ze ze.

De naam is een ode aan de creativiteit: „Die is onuitroeibaar”, legt Sietsma uit. „Net zoals kakkerlakken zelfs na een kernramp blijven leven, blijft kunst altijd bestaan.” Maar bovenal is het een voornemen: „Deze boekjes gaan zich verspreiden als ongedierte.” Daar is Sietsma van overtuigd, ook al liggen de Kakkerlakjes pas net in de winkels, ook al moet de officiële lancering nog komen. „Dit is echt een gat in de boekenmarkt.”

loading  

Illustraties zijn niet voor kinderen, poëzie is niet moeilijk

Wat is een Kakkerlakje dan precies? Denk aan een ansichtkaart, maar dan één die tegelijk een boek is. Of aan een boek dat klein en licht genoeg is om in een enveloppe te versturen. „Het resultaat van een weekend brainstormen met twee vriendinnen”, zegt Sietsma. Ze sloten zich in oktober 2017 op in een spreekwoordelijk hutje op de hei, om een weekend te peinzen over de vraag wat Sietsma nu eigenlijk wílde met haar uitgeverij Loopvis.

Dit wilde ze. „Dit is waar ik goed in ben: mooi verzorgd en duurzaam drukwerk, mooie illustraties, mooie, toegankelijke teksten.” Kakkerlakjes verpakken compact Marije Sietsma’s boodschap aan de wereld: illustraties zijn niet alleen voor kinderboeken en poëzie is niet alleen maar hoogdrempelig.

Anderhalf jaar werkte ze onvermoeibaar - deels gefinancierd door crowdfunding - om haar idee om te zetten in boekjes. „Ik wilde het goed in de markt zetten, meteen een hele kaartmolen vol in plaats van een proefrondje met vijf titels.” Ze werkte bewust samen met zowel gevestigde auteurs en kunstenaars als makers die net komen kijken. „Als je net begint, zit je in een soort vicieuze cirkel. Je moet je bewijzen voor je werk krijgt, maar om een portfolio op te bouwen moet je eerst werk hebben. Dit is een win-winsituatie: ik heb superveel mensen nodig en beginnende illustratoren krijgen de kans om bijvoorbeeld gedichten van Bart Moeyaert te illustreren.”

Het heeft allemaal geleid tot 32 Kakkerlakjes, verdeeld over vier categorieën. Jong, met sprookjes, gedichten en verhalen voor kinderen; Literatuur, met werk van Tommy Wieringa, Franz Kafka, Jane Austen; Culinair, met recepten voor drankjes, soep, chocoladetraktaties; en Poëzie, met gedichten over liefde, dieren, natuurschoon.

Rouwkaarten zijn altijd naar

En de dood. Daarover gaan de gedichten in Een Taart Zonder Kaarsjes , het eerste Kakkerlakje dat het levenslicht zag. „Daarmee heb ik eigenlijk de hele lijn verkocht.” Het lijkt wat morbide, maar is toch ergens ook wel logisch. Want waar zit een groter, gapender gat in de markt dan bij de rouwkaarten? „Die zijn altijd naar. Er staat zo’n cliché zwart-witfoto op van een steiger in oneindig water, of bloemen. En een afstandelijke tekst: ‘Met oprechte deelneming’, of zoiets. Dat wil je toch helemaal niet zeggen tegen iemand in de rouw?”

Een Taart Zonder Kaarsjes bevat gedichten van Eva Gerlach, Wim Hofman en Bart Moeyaert en beeld van de Groningse illustrator Anne Caesar van Wieren. Hij was één van de eersten die Sietsma strikte voor haar project. Het was tijdens Eurosonic, weet Van Wieren nog wel. „Het klonk allemaal nogal groots, maar ik vond het heel interessant. Alleen al om me eens wat langer te kunnen vastbijten in een project. Ik maak veel voor NRC Handelsblad en dat moet altijd snel snel. En het is een leuke uitdaging om bij zo’n zwaar onderwerp iets te maken wat mensen ook echt willen hebben.”

De dood is makkelijker dan Tommy Wieringa

Hoe doe je dat eigenlijk? Van Wieren leest eerst de teksten en zet alles op een rijtje wat hij níét wil maken. De kruizen, grafstenen, de bloemen en de oneindige meren: de clichés. „En dan moet je een beeld zien te vinden dat niet één op één hetzelfde is als de tekst, maar wel hetzelfde overbrengt, zeg maar.” Lachend: „Klinkt vaag, hè? Je kunt zoiets niet echt omschrijven, je moet het zien.”

De dood in beeld vangen ging Van Wieren een stuk gemakkelijker af dan Bovenwereld , de novelle van Tommy Wieringa over een jarenlange vriendschap tussen twee oude mannen. „O jee, dacht ik toen ik dat voor het eerst las. Dat hele verhaal is één gesprek in één kamer.” Maar hij kon moeilijk alleen de twee hoofdpersonen tekenen. „Dat wordt een soort strip en dat wilde ik niet. Toen ontdekte ik gelukkig dat er eigenlijk op iedere pagina wel één bruikbare beeldspraak stond. Een bokser, bijvoorbeeld. Daar kun je wat mee.”

loading  

Nieuwe lichting al in de maak

Behalve Van Wieren werkten er nog veel meer Groningers aan de eerste lichting Kakkerlakjes mee. De gezusters Stalinski illustreerden receptenboekjes; Maria Piccione verbeeldde een songtekst van Spinvis; Jan Hamstra maakte beeld bij Kafka. „Dat komt natuurlijk een beetje omdat mijn halve netwerk uit Groningers bestaat”, grinnikt Sietsma, die haar uitgeverij en boekwinkel nu weliswaar vanuit Arnhem bestiert, maar in Groningen begon. „Maar er zitten gewoon veel goeie makers in Groningen.”

Haar drukwerk laat Sietsma ook nog altijd in Groningen doen, bij Tienkamp in Oosterhoogebrug „Die werkt duurzaam, met FSC-gecertificeerd papier en plantaardige inkt”, legt ze uit. Het hele Kakkerlakjesproject pakt ze trouwens duurzaam aan: met plasticvrije verpakkingen, houten bewaarboxen en dito kaartenrekken.

Vandaag sluit ze, als alles goed gaat, haar bezorgweek af in Groningen. De Kakkerlakjes zijn te koop bij Van der Velde, Godert Walter en grafisch museum GRID à 6,99 euro, inclusief envelop. Sietsma is ondertussen in haar hoofd alweer bezig met de volgende lichting boekjes - want het moet natuurlijk niet bij 32 blijven. Ze moeten zich verspreiden, als een plaag. Als kakkerlakken.

menu