Commotie in Finsterwolde. Reden? De geplande aanleg van een weide met zonnepanelen in het Oldambtster dorp. Zoiets hoort op een industrieterrein, menen tegenstanders.

D e H.J. Siemonsstraat aan de noordelijke rand van Finsterwolde baadt in de voorjaarszon. De rijtjes huurwoningen worden nogal povertjes uitgelicht, maar zijn mooi gelegen. Aan de achterzijde kijken de bewoners uit op een bosrand. Er doorheen schemert de uitgestrekte Oostwolderpolder. Tot de horizon vrij zicht.

Het is al tijden onrustig in Finsterwolde. Twistappel is een lap grond pal achter de bosrand, in bezit van Harm Evert Waalkens. Deze 15 hectare land heeft hij in gebruik als weide voor zijn koeien. De 71-jarige Waalkens, die een kleurrijk verleden heeft als boer en politicus, wil er wel vanaf. De kans dat zijn kinderen het bedrijf overnemen is nihil. Hij is daarom in gesprek met een ontwikkelaar die de grond wil kopen om er een zonnepark te vestigen.

De buurt lijkt er niet echt wakker van te liggen. „Mag gerust”, reageert de 81-jarige Japien Havinga-Prak. „Ik heb er geen last van. Het gas gaat weg, dus er moet een vervanger komen.” Simon Oosterhuis (75) reageert al even laconiek: „Ik heb liever zonnepanelen dan windmolens.” De 24-jarige Raymond, die een koophuis bewoont in de straat. „Voor mijn part gooien ze hier alles vol met zonneparken. Tegenstanders doen moeilijk, omdat de boer eraan verdient. Maar het is zíjn land.”

De postbezorger die deze doordeweekse ochtend op de fiets haar ronde maakt, weet wat er speelt. „Sommige bewoners zijn fel tegen. Daarom meng ik mij niet in de discussie.” Vanavond is er in het dorpshuis een vergadering van de vereniging Dorpsbelangen. „Daar treffen de voor- en tegenstanders elkaar. Als je meer wilt weten moet je daarheen.”

Hart van Oldambt

Finsterwolde i s gelegen in het hart van Oldambt. Frank Westerman heeft de geschiedenis van het gebied twintig jaar geleden prachtig beschreven in De graanrepubliek . De schrijver typeert het ‘land van edelman en bedelman’ aan de hand van ‘de eeuwig opspelende strijd tussen boeren en arbeiders, vooruitgang en traditie, natuur en cultuur, stad en platteland’.

Met dit in het achterhoofd bellen we onaangekondigd aan bij ‘herenboer’ Harm Evert Waalkens. Hij woont in Huize Sonnevanck aan de C.G. Wiegersweg, waar nog veel meer kasten van huizen staan. Het optrekje van Waalkens valt al van verre op door twee elegante beelden die het balkon aan de voorzijde sieren: Ceres en Mercurius. (Tekst gaat verder onder de foto)

Achter de villa, losjes opgetrokken in de stijl van Engelse jugendstil, gaat een mooi verhaal schuil. Het huis is vlak voor de Eerste Wereldoorlog neergezet in opdracht van een commissionair, een tussenpersoon die stinkend rijk werd in de ‘champagnetijd’ van de streek, zoals Waalkens het uitdrukt, met het uitventen van graanmonsters op de korenbeurs in Groningen. Lang heeft hij niet van zijn paleisje kunnen genieten: hij had belegd in Russische aandelen, die na de Oktoberrevolutie van 1917 in één klap hun waarde verloren.

Waalkens glundert wanneer hij de anekdote opdist. Een kapitalist die zijn vermogen op roekeloze wijze verspeelt, daarvan geniet hij. Hij is zelf boer, maar ook socialist, net als zijn legendarische provinciegenoot en grote voorbeeld Sicco Mansholt. Namens de PvdA zat Waalkens ruim tien jaar in de Tweede Kamer en was hij vier jaar wethouder in De Marne.

Hij is vergroeid met de streek. Vader Albert was niet alleen boer, maar bestierde aan de Hoofdweg ook decennialang galerie Waalkens. Op de exposities – eerst in de stal van diens boerderij, daarna in een ‘piramide’ ontworpen door Gunnar Daan – kwam tout Amsterdam af. Al in de jaren zestig bleven er kunstenaars en intellectuelen in het dorp hangen, mede aangetrokken door de rust en de onmetelijke ruimte.

Kralenketting

Waalkens ontvangt het bezoek gastvrij in de keuken aan de tuinzijde van zijn villa. Van hieruit heeft hij een prachtig uitzicht op de aangrenzende landerijen. Eerst twijfelt hij of hij wil meewerken aan het artikel. Het is al zo’n heisa geweest en zijn vrouw heeft vast haar bedenkingen. Maar vooruit. Finnerwold is een bijzonder dorp, zie je hem denken. Aan de kralenketting van verhalen kan er nóg wel eentje worden geregen.

Het begon ermee dat hij een jaar of vijf geleden een kleine vierhonderd zonnepanelen op een gesaneerd asbestdak plaatste van een ligboxstal aan de Kerkweg, waar hij een biologisch melkveebedrijf runt. „Ik heb toen naar buiten gebracht dat het een unieke kans is voor het dorp om daarin te participeren door een energiecoöperatie op te richten. De respons was helaas minimaal.”

Ze waren bang dat ik de dorpsvisie erdoorheen joeg om het zonnepark mogelijk te maken

Het ingenieursbureau dat hem begeleidde bij het aanvragen van een SDE-subsidie (Stichting Duurzame Energie) voor het plaatsen van nog eens zevenhonderd panelen op de daken van de stallen, had contact met een ontwikkelaar van zonneparken: F&S Solar, een Nederlandse tak van een Duits moederbedrijf. „Dat bedrijf was op zoek naar een middelgrote locatie voor een zonnepark. In een split second schoot mij een locatie door het hoofd op mijn eigen bedrijf achter de H.J. Siemonsstraat. In oktober 2016 heb ik tegen de ontwikkelaar gezegd: ‘ik ben jullie man’.”

Hij vertelt dat er in december een gesprek is geweest tussen de ontwikkelaar en het college van B&W van de gemeente Oldambt. „We kregen groen licht van het college, onder voorwaarde dat we het dorp en de provincie moesten informeren. De ontwikkelaar kreeg van de provincie ruim baan.”

Waalkens geeft toe dat hij in eerste instantie heeft geaarzeld het dorp vroegtijdig in te lichten. „Ik had het financiële contract met de ontwikkelaar nog niet rond. Er moest een afspraak worden gemaakt over de grondprijs”, verklaart hij.

Wel heeft hij naar eigen zeggen de mensen op de hoogte gebracht die in maart 2017 samen met hem een dorpsvisie gingen opstellen. „In dat clubje zat ik zelf prominent, want ik ben een kletsmeier van hier tot Tokio.”

Waalkens vertelt dat er daarna ‘achter mijn rug om’ het idee is ontstaan dat ‘ik een veel te grote vinger in de pap had’. „Ze waren bang dat ik de dorpsvisie erdoorheen joeg om het zonnepark mogelijk te maken. Er ontstonden intriges. Toen begon het gesodemieter.”

Hel voor het dorp

Waalkens doet uit de doeken dat de felste tegenstander schuin tegenover hem woont aan de C.G. Wiegersweg. Ook bij deze fraaie rentenierswoning bellen we onaangekondigd aan. Bewoner Richard Goet (74) is even hartelijk als Waalkens.

Goet is een voormalige tandarts uit Amsterdam, die zeven jaar geleden via een langdurig verblijf op Texel samen met zijn vrouw, kunstenares Marian Smit (74), in Finsterwolde is neergestreken. Op Texel voelde hij zich verjaagd toen de vuurtoren, waar ze naast woonden, werd opgesteld voor publiek. „Er kwamen jaarlijks 120.000 man op af. Het was verschrikkelijk.”

Gelukkig heeft hij zijn hart nu verpand aan Finsterwolde. „De weidsheid van het land kun je vergelijken met die van de zee.” Het zit Goet hoog wat Waalkens van plan is. Hij steekt meteen van wal: „Het zonnepark is de hel voor het dorp. Het speelt al anderhalf jaar. Sommige bewoners slapen er niet van. Mensen ontlopen elkaar. Dit wens je niemand toe.”

Voornaamste bezwaar: het zonnepark is volgens Goet veel te groot. „Het heeft een omvang van 31 voetbalvelden. Het is geen parkje, maar een industriegebied. Daar hoort het ook thuis.”

Verder hekelt hij ‘de manier’ waarop het is ‘ontstaan’. „We werden met een kant-en-klaar plan geconfronteerd, dat in het geheim door Waalkens en F&S Solar is ontwikkeld. Weet je wat het punt is: Waalkens wil van de grond af, omdat deze van slechte kwaliteit is. Hij kan nu zijn slag slaan.”

Waalkens beaamt dat de grond niet al te vruchtbaar is. Wat hij ervoor kan krijgen van F&S Solar wil hij niet kwijt. „Ik verkoop dit land voor een agrarische waarde met een plus daarop.”

Het zonnepark heeft een capaciteit van 8 megawatt. Met een SDE-beschikking is de terugverdientijd volgens Waalkens tussen de 10 en 15 jaar. „Ik weet niet hoe hoog het rendement voor de ontwikkelaar is. Voor mijn eigen zonnepanelen is het rendement 7 tot 10 procent.”

Als Arie Haan weer eens in China zit, dan hoop ik wel dat hij naar de vergadering komt

Goet hoopt dat de gemeenteraad alsnog een stokje ervoor gaat steken, ‘maar het college wil doordrammen’. Dan komt het hoge woord eruit: „Er is in Finsterwolde sprake van belangenverstrengeling. Waalkens heeft te veel macht. Niet voor niets noemen ze hem de Berlusconi van Finsterwolde . Hij trekt alles naar zich toe.”

De oud-tandarts kan het staven met voorbeelden. Zo is Waalkens niet alleen de aanstichter van de dorpsvisie, maar ook hoofdredacteur van dorpskrant De Proathorn . „Wij hadden een artikel over de laatste stand van zaken over het zonnepark geschreven, maar het stuk mocht er niet in. Er is toen een redactielid opgestapt.”

Zonnekoning

De kritiek van de goedgebekte Goet liegt er niet om. Is de beminnelijke Waalkens zo geslepen? Gedraagt hij zich echt als zonnekoning? Benieuwd naar zijn reactie op de aantijgingen, bellen we opnieuw bij hem aan. Ditmaal zit ook zijn echtgenote Reina aan tafel in de met moderne kunst behangen woonkamer.

Op de stelling dat hij het allemaal in het geheim heeft bedisseld, reageert Waalkens schouderophalend. „De toenmalige voorzitter van vereniging Dorpsbelangen – en daarmee het bestuur – is geïnformeerd. Richard zat bij de club die de dorpsvisie opstelde, dus hij wist het ook. In juni 2017 was er een inloop voor bewoners van de H.J. Siemonsstraat. Dorpsbelangen heeft samen met F&S Solar ook nog een bijeenkomst georganiseerd waarvoor de bewoners van 1200 huizen waren uitgenodigd. Daar zijn zeggen en schrijve 35 mensen op afgekomen. Van die 35 was de helft tegen.”

De politiek heeft inmiddels 17.000 euro gestoken in een draagvlakonderzoek met 700 enquêtes. 304 respondenten hebben erop gereageerd. „Het college heeft al gezegd dat de uitkomst van dat draagvlagonderzoek slechts voor 10 procent meetelt in de beoordeling van het hele project”, weet Waalkens.

Hij typeert de H.J. Siemonsstraat als ‘een buitenwijk’ van Finsterwolde. „Die straat was 25 jaar geleden echt op achterstand geraakt. Gelukkig heeft woningbouwvereniging Acantus nu doorgepakt met het slopen van 24 woningen. Toppie, prima! Dat was echter zeer tegen de zin van Dorpsbelangen, maar goed. En als je als dorp kunt meeliften met een investering tussen de 8 en 12 miljoen euro, dan moet je je handen dichtknijpen. Bovendien wordt Dorpsbelangen gespekt door de ontwikkelaar met 50.000 euro – en dat is bedoeld als maatschappelijk dividend.”

Dat Goet beweert dat hij veel te machtig is in het dorp, laat Waalkens ogenschijnlijk koud. „Natuurlijk. Als andere mensen dat vinden, dan is dat maar zo.”

Hij reageert al net zo onaangedaan op het verwijt dat het zonnepark geen agrarische, maar een industriële aanblik biedt. „Dat klopt.”

De weigering van het artikel van Goet was volgens Waalkens ‘een meerderheidsbesluit van de redactie’. „In het stuk werd op de man gespeeld. Het was polariserend, beledigend, buiten de werkelijkheid en de waarheid. We hebben gezegd er vrede mee te hebben als er een alinea werd geschrapt. Daarmee was Richard het niet eens. Toen hebben we als redactie unaniem het besluit genomen om het niet te plaatsen.”

Reina wil er ook wel iets over zeggen: „Richard is een aimabele jongen, maar hij is zo emotioneel. We hebben het vroeger zo leuk gehad met elkaar. Ik hoop niet dat het zonnepark voor hem een tweede vuurtoren wordt. Toen ik laatst bij hem thuis was, zei hij: ‘dit wordt oorlog’. Het is zo jammer allemaal.”

Ordinaire soap

Die avond verschijnen de hoofdrolspelers van deze ordinaire soap , zoals Goet de affaire omschrijft, in het dorpshuis voor een extra ingelaste bijeenkomst van vereniging Dorpsbelangen. Er moeten minimaal vijf nieuwe leden worden gekozen, want zoveel leden van Dorpsbelangen zijn opgestapt. Niemand wil beweren dat het opstappen gebeurde uit onvrede over de eventuele komst van het zonnepark, maar de zonnepanelenweide blijkt als een roze olifant in de kamer te staan.

De vergadering is toevallig op de avond dat Ajax in Turijn tegen Juventus moet voetballen. Desondanks is de zaal bomvol: er is een recordaantal van 135 bezoekers komen opdagen. Onder wie communist Engel Modderman, die de wedstrijd volgt op een iPad. ,,Ik ben tegen’’, roept hij.

Secretaris Groet stelt zich herkiesbaar, evenals Solvejg ter Meer. Bijzonderheid is dat vijf andere kandidaten alleen als blok willen worden gekozen. Bij voorbaat zorgt dat voor tumult in de zaal.

Eén van de vijf is Frans van der Smissen. Hij wil wel praten, maar alleen achter gesloten deuren. Hij verklaart dat Dorpsbelangen een ‘onafhankelijk’ orgaan moet zijn. „Meneer Goet kiest partij tegen zonnepanelen. De andere kandidaten komen uit zijn vriendenkring. Ook zij vormen dus een blok.” Vervolgens zegt hij op fluistertoon: „Goet is een dictator.”

De 12 kandidaten krijgen ieder 2 minuten om zich voor te stellen. De kandidaten buiten het blok van Van der Smissen zijn voor het merendeel import en hoog opgeleid: een huisarts, een kunstenaar, een bioloog en zijn vrouw. Enkelen van hen melden in hun introductie dat ze tegen het zonnepark zijn, maar de voorzitter fluit hen terug. Het woord ‘zonnepark’ is taboe. Iemand in de zaal komt ertegen in het geweer. „Als ik een bestuurslid moet kiezen, wil ik weten wat zijn of haar standpunt over het zonnepark is.”

A urtochtoon versus allochtoon

Dorpsgenoot Arie Haan, die ook woont in een villa aan de C.G. Wiegersweg, zit vanavond in Turijn. De oud-voetballer van Ajax en Oranje heeft een korte videoboodschap ingesproken, waarin hij zich presenteert als kandidaat-bestuurslid. ‘Voor mensen die mij nog niet kennen, ik ben Arie Haan’. Hij is een en al lof voor zijn geboortedorp. Zijn optreden oogst veel applaus.

Maar Harie Aan , zoals de voorzitter van de stemcommissie zijn naam uitspreekt, wordt niet gekozen. Goet wel. Maar alles wordt weer anders als vier leden van het blok van Van der Smissen zich terugtrekken. Haan wordt dus toch bestuurslid. Bij de rondvraag heeft iemand uit de zaal zijn twijfels: „Als Arie weer eens in China zit, dan hoop ik wel dat hij naar de vergadering komt.”

Leo de Raad (68), die al weer jaren geleden het Haagse inruilde voor Ganzendijk, vond het ‘niet echt een gezellige vergadering’. „De discussie over het zonnepark is zo beladen. Het is jammer dat de meningen zo ver uiteen liggen.”

Finsterwolde wordt gespleten door het zonnepark. De vraag is welke tegenstelling eraan ten grondslag ligt. Misschien legt die van autochtoon versus allochtoon wel het meeste gewicht in de schaal. De Raad: „Mensen die hier van buiten zijn komen wonen, omdat ze op zoek waren naar rust en ruimte, zijn het felst tegen het zonnepark. Het zijn allemaal aardige mensen, maar het zonnepark bedreigt hun woongenot. Dat proef ik.”

De visie van Waalkens sluit daarbij aan. „Als ik het een beetje scherp zeg, dan zijn het de nieuwkomers die niet kunnen accepteren dat er in de omgeving waarin ze zijn geland nieuwe ontwikkelingen zijn. Trekkers rijden te hard door het dorp. De stront stinkt. Loonwerkers bouwen joekels van loodsen. En dan is er ook nog een boer die een zonnepark wil aanleggen. De Finnerwolmers hebben de oude tegenstellingen allang achter zich gelaten. Verder is er nog een aantal katalysatoren, zoals dorpsgenoten die aan elkaar hangen van complottheorieën.”

Goet hoopt dat ‘deze nachtmerrie’ zo snel mogelijk gaat stoppen. „Als het toch doorgaat, ontstaat er straks een wildgroei aan zonneparken. De indianen staan al voor de deur te dringen.”

Van der Smissen vindt dat het zonnepark ‘te groot’ is voor vereniging Dorpsbelangen. „Daar moet de gemeente over gaan.”

Waalkens heeft ook wel een idee hoe het gaat aflopen. „Dit park komt er”, zegt hij geamuseerd. „Dit hou ik overal vol, totdat het tegendeel bewezen wordt.’’

Ze waren bang dat ik de dorpsvisie erdoorheen joeg om het zonnepark mogelijk te maken

Je kunt deze onderwerpen volgen
Groningen