Maritiem archeoloog Yftinus van Popta

Maritiem archeoloog Rijksuniversiteit Groningen identificeert twee Zuiderzeewrakken en ontrafelt het verhaal van hun ondergang

Maritiem archeoloog Yftinus van Popta

Een primeur voor maritiem archeoloog Yftinus van Popta van de Rijksuniversiteit Groningen. Hij heeft tegelijkertijd twee Zuiderzeewrakken geïdentificeerd en de ondergang van beide schepen aan elkaar verbonden.

In de provincie Flevoland zijn in tachtig jaar tijd zijn meer dan 450 wrakken in de voormalige zeebodem gevonden en onderzocht. De meeste zijn vrij abstracte, incomplete houten constructies. Het blijft vaak gissen hoe deze schepen heetten, waardoor ze zonken, en wat er met de opvarenden gebeurde.

‘Elk wrak staat voor een scheepsramp en persoonlijk leed’, licht Van Popta in een persbericht toe. ‘Maar die koppeling is vaak moeilijk te maken. Behalve als de naam van het schip kan worden achterhaald, wat helaas zelden gebeurt. Dan kun je gaan uitpluizen wat voor drama’s zich hebben afgespeeld op het rechtlijnige polderlandschap waar nu aardappelen en uien staan.’

Twee scheepswrakken op kavel A90

In de jaren ’40 van de vorige eeuw viel de bodem van de Noordoostpolder droog. Vele arbeiders groeven toen duizenden sloten en drainagegreppels om de bodem te ontwateren. Landarbeider Ten Cate ontdekte bij het graven op kavel A90 nabij Rutten twee scheepswrakken.

Eén daarvan droeg de naam ‘Drie Gebroeders’. Hij meldde de bijzondere vondst bij zijn voorman. Deze gaf de arbeider opdracht om de wrakken weer af te dekken met grond; het werk liep al genoeg vertraging op door de vondst van al die van wrakken.

Ten Cate kon het evenwel niet laten om de vondst te melden bij de toenmalige scheepsarcheoloog. Toen deze ruim acht jaar later eindelijk in de gelegenheid was om op de locatie te kijken, was er geen spoor meer van beide wrakken.

De Drie Gebroeders zonk door ander wrak

Van Popta heeft nu - met moderne ruimtelijke en archeohistorische onderzoeksmethoden - vastgesteld dat het eerste wrak op kavel A90 de in 1878 gebouwde tjalk ‘Drie Gebroeders’ van schipper Sije Geerts van Dijk (46) uit Lekkum was. Hij voer op 28 juni 1909 met zijn vrouw Jantje van Dijk (36) en hun vier kinderen Geert (15), Albertje (14), Gooitzen (12) en Errit (7) op de Zuiderzee, toen zijn schip plotseling op een obstakel stootte en zonk.

Toegesnelde vissers wisten de opvarenden van boord te halen, maar het schip viel niet te redden. Al snel werd duidelijk dat de Drie Gebroeders op een ander schip was gestoten - het tweede wrak van kavel A90 dat Ten Cate had ontdekt - dat enkele maanden daarvoor op dezelfde plaats was gezonken. Ook dat verhaal heeft Van Popta weten te reconstrueren.

Schipper uit Ten Post

Maandag 19 april 1909 vertrok schipper Geert Dinkla (37) uit Ten Post met zijn oude schuit ‘De Hoop’ onder slecht weer vanuit Kampen naar Veendam. Aan boord waren zijn vrouw (35), zes kinderen (1,5 tot 10 jaar oud) en een knecht (47) uit Kampen.

Ten zuiden van Lemmer kwam het schip door zware golfslag in de problemen: de dekluiken sloegen open en het zeewater stroomde naar binnen. Een rukwind sloeg de roef, waar vrouw en kinderen zich verscholen, van het schip. Dinkla sloeg overboord, maar wist zich vast te klampen aan een sloep. Hij zag met lede ogen aan hoe zijn schip en gezin in de diepte verdwenen.

Pas weken later werden de lichamen van zijn vrouw, kinderen en knecht teruggevonden. Het tragische nieuws bereikte zelfs koningin Wilhelmina, die met een telegram haar medeleven betuigde en persoonlijk voor financiële ondersteuning van Dinkla en de nabestaanden van de knecht zorgde.

loading

Tientallen spookschepen in Flevoland

Een snelle berekening leert Van Popta dat er nog enkele tientallen van dit soort ‘spookschepen’ (verdwenen wrakken) in Flevoland liggen.

‘De wrakken zijn mogelijk verwijderd, maar aan de hand van archeologische vondsten in hun omgeving en de gereconstrueerde verhalen van hun ondergang kunnen de wraklocaties blijven voortbestaan. Dit is precies wat nodig is om het maritieme verleden van de polders beter zichtbaar en voelbaar te maken.’

menu