Vissen worden de komende jaren flink verwend in het Paterswoldsemeer: er komen schuil- en paaiplaatsen in de vorm van vishotels, visbossen en ‘drijvende plantenbakken’.

Vissen (planteneters) krijgen een belangrijke rol: ze moeten de waterkwaliteit verbeteren. ,,Ik had nog nooit van een vishotel gehoord. Voor Noorderzijlvest is het ook een primeur, maar ze schijnen elders goed te werken’’, zegt Ton Baas.

Op verzoek van dijkgraaf Bert Middel schoot de oud-gedeputeerde en oud-burgemeester het waterschap en het Meerschap in maart te hulp, nadat een discussie over de toeomst van het meer uit de hand was gelopen.

Plannen om de waterkwaliteit te verbeteren door 25 hectare meerwater te veranderen in een moeras, schoten compleet in het verkeerde keelgat van bezoekers en gebruikers. Met name watersporters waren bang dat er geen (wedstrijd)water over zou blijven als in het meer zo'n groot moeras zou worden gecreëerd.

loading

Ook goede waterkwaliteit zonder meerwater om te toveren in moeras

Binnen de kortste keren kreeg de in allerijl opgerichte Beweging Recreatie Paterswoldsemeer steun van dertien organisaties; een petitie kreeg 1700 handtekeningen. Op een tumultueuze avond werd het waterschap terug naar de tekentafel gestuurd uit wantrouwen over de toekomst.

Baas kreeg de taak om er via een andere procedure in goed overleg voor te zorgen dat het waterschap over een paar jaar toch aan de Europese regels voldoet. Er ligt nu een nieuw plan en wat blijkt: je kunt de waterkwaliteit ook aan de richtlijnen laten voldoen zonder hectares meerwater om te toveren in een moeras.

Deze keer wordt het plan niet alleen door Noorderzijlvest gedragen, maar krijgt het waterschap ook steun van Natuurmonumenten, de sportvisserij en de recreatie. Hoe kreeg Baas dat voor elkaar?

,,Daar bestaat geen toverformule voor, althans: die ken ik zelf niet. Maar ik heb wel vaker geopereerd in een gevoelige omgeving (opstand tegen azc Oranje, bestuurscrisis Smallingerland, red).''

,,Het allerbelangrijkste is dat alle partijen, met al die tegengestelde belangen, goed naar elkaar luisteren en rekening houden met ieders verantwoordelijkheid. Dat is hier gelukt. Mijn lijn is altijd: even wat meer tijd nemen en af en toe bilateraal aan tafel gaan. Al is dat laatste hier vanwege corona bijna niet gebeurd.’’

loading

Vastgelegd dat recreatie de belangrijkste functie van het meer is

Het resultaat mag er zijn, vindt Baas. ,,Ik ben heel tevreden. Met respect voor elkaar hebben we er samen een soep van gekookt die mooi in balans is. De omgeving heeft ook nog vijftig ideeën aangeleverd. Daar heb ik veel waardering voor. Het resultaat straalt vertrouwen uit in een mooie toekomst voor iedereen die op een of andere manier geniet van het meer.’’

Initiatiefnemer Henk Sol van de Recreatie Beweging zag in oktober al licht aan het eind van de tunnel. ,,Noorderzijlvest stelt zich heel ontvankelijk op, werpt geen belemmeringen op en luistert goed.''

,,We zitten elke veertien dagen bij elkaar en hebben goed overleg met alle partijen. Wisselen ervaringen uit, zijn inhoudelijk bezig en koppelen alles terug aan de achterban, inclusief ondernemers, omwonenden en de horeca. Het gaat de goede kant op. Ik ben hoopvol gestemd’’, zei hij toen al.

Volgens Baas is nadrukkelijk vastgelegd dat recreatie de belangrijkste functie van het Paterswoldsemeer is en waterplanten geen significante overlast mogen veroorzaken. Dat wordt nadrukkelijk vastgelegd in een convenant. ,,Nu mag eerst de achterban er wat van zeggen. Inclusief bewoners uit de omgeving voor wie dit natuurlijk ook van groot belang is.’’

Hij wil dat Noorderzijlvest iedereen bij het vervolg betrekt. ,,Als het bestuur er straks een klap op geeft, spreken we ook af hoe mensen een vinger aan de pols houden. Vaak gaat de overheid na zo’n procedure alleen verder maar het is hier nadrukkelijk de bedoeling dat partijen bij de plannen betrokken blijven.’’

loading

Waterplanten zijn nodig, maar mogen geen overlast veroorzaken

Meerkoeten , wilde eenden en knobbelzwanen zijn van harte welkom in het meer: ze houden van waterplanten. Die zijn weliswaar hard nodig om de waterkwaliteit te verbeteren, maar mogen geen overlast veroorzaken. Dat doen ze wel.

Het Meerschap maait sinds 2017 op verschillende plekken planten -voornamelijk waterpest en fonteinkruid- om overlast te beperken. Dat is met name nodig op beschutte delen langs oevers, in kreken tussen recreatiewoningen, bij het haventje Kaap Hoorn en tussen eilanden.

Motorboten worden onbestuurbaar, roeiers en kanovaarders lopen vast en zwemmers krijgen er bovendien jeuk van. Losgeraakte waterplanten veroorzaken stank.

Tussen waterplantbegroeiing is de soortenrijkdom groter dan in het open water. Slakken en tal van andere, kleine ongewervelde dieren, voeden zich met de algen die op de waterplanten groeien, met slibdeeltjes en soms met de planten zelf. Ze zetten ook eieren op planten af.

Op hun beurt worden deze ongewervelde dieren gegeten door platwormen , bloedzuigers , waterkevers, andere insecten en vis. Vissen gebruiken waterplantvegetaties, behalve als voedselbron, als paaiplaats en kraamkamer.

Vissoorten als bittervoorn , ruisvoorn , kroeskarper en zeelt geven de voorkeur aan water met waterplanten. Jonge snoek is sterk afhankelijk van water- en oeverplanten.

De ruisvoorn is een van de weinige vissen die zich alleen met waterplanten voeden. Blankvoorn , bittervoorn, kroeskarper en zeelt doen dit alleen in aanvulling op hun dieet van kleine, ongewervelde dieren. Noorderzijlvest heeft liever weinig karpers , brasem en blankvoorn omdat ze de bodem omwoelen op zoek naar voedsel, wat de groei van algen bevordert en plantengroei tegengaat.

Je kunt deze onderwerpen volgen
Stad