Coronacrisis of niet, de Waddeneilanden blijven in trek. Ook de boot naar Ameland is weer flink vol. De banken zijn met plastic van elkaar gescheiden.

Hoe komt het dat de waddeneilanden een grote aantrekkingskracht hebben op mensen?

Coronacrisis of niet, de Waddeneilanden blijven in trek. Ook de boot naar Ameland is weer flink vol. De banken zijn met plastic van elkaar gescheiden. Foto: Jan Spoelstra

Hoopjes in zee, stipjes op de landkaart. Van oudsher hebben de waddeneilanden een grote aantrekkingskracht op de mens gehad. Hoe komt dat, zo vraagt Dick Hoekstra zich af.

Toerisme vormt de kurk waarop de economie op alle vijf waddeneilanden sinds decennia drijft. De oorspronkelijke belangrijke bedrijvigheid, zoals zeevaart, visserij en agrarische sector, is nagenoeg verdwenen. Desalniettemin is de identiteit van de afzonderlijke Nederlandse waddeneilanden niet aangetast. Dit tot genoegen van Dick Hoekstra, hoogleraar en afdelingshoofd celbiologie aan het UMCG in Groningen.

In zijn onlangs verschenen boek Glans op het Wad schetst de auteur, al jaren een groot liefhebber van het zich tot Denemarken uitstrekkende waddengebied, de ontstaansgeschiedenis van de eilanden. Ook beschrijft hij de strijd die de inwoners gedurende vele eeuwen hebben gevoerd met de elementen, machthebbers en pottenkijkers om hun specifieke identiteit te behouden. Zelfs nu de eilanden jaarlijks door honderdduizenden toeristen en recreanten worden overspoeld, blijft het eilander eigene fier overeind.

Historie en heden door elkaar

Hoekstra is in zijn zoektocht naar de eilander identiteit zorgvuldig te werk gegaan. Naast uitputtend literatuuronderzoek bezocht hij de eilanden frequent – op Terschelling zette hij pas na ruim een halve eeuw weer voet op de grond – en sprak uitvoerig met bewoners en toeristen. Tevens legde hij vast wat voor zijn lens kwam. De landschappen, kustlijnen, dorpen, markante historische huizen en gebouwen, polders en natuurgebieden. Bewoners en toeristen ontbreken.

Historie en heden lopen in het boek door elkaar. Per eiland neemt hij de lezer mee naar de verwoestende vloeden die regelmatig grote delen van de eilanden deden overstromen, of de stormen die kustrepen – wel of niet bebouwd – in de zee lieten verdwijnen. Daarmee wijzigden langzaamaan plattegrond en ligging van de eilanden tot wat ze nu zijn. De verhalen zijn informatief en toegankelijk.

Mystiek

Rond de eilanden heerste eeuwenlang iets mystieks. Ze waren vaak moeilijk bereikbaar. En er woonden monniken en lekenbroeders die hun eigen gebruiken kenden. Toch zijn zij het die een belangrijk aandeel in de ontwikkeling van de eilanden hebben gehad. Op Schiermonnikoog zijn ze nog altijd aanwezig. Over die onbekende tijd schreef botanicus Frederik Willem van Eeden zo’n anderhalve eeuw geleden treffend, zegt Hoekstra. ,,Hun oppervlakkige beschrijvingen schrikken den weetgierigen af, en zoo blijven die zoo hoogst merkwaardige plekjes van ons land onbezocht en ongekend.’’

Van die onbekendheid is anno 2020 weinig meer over. Halverwege de vorige eeuw begon de stroom toeristen te groeien. Sinds 1900 waren reeds voorzichtige pogingen in die richting ondernomen.

Hecht front

De vrees dat het toerisme de identiteit van de eilanden zou aantasten, is volgens Hoekstra ongegrond gebleken. De trots van eilanders, die op eigen grondgebied zich vaak ook afstandelijk tegenover bewoners van andere delen opstellen, maakt dat ze naar de buitenwereld een hecht front vormen. Niet voor niets zijn zij de bewoners en de echte eilanders, zo laten zij zien.

In tegenstelling tot de Duitse waddeneilanden, waar het kuurtoerisme op alle eilanden voor een kustlijn vol blokkendozen en eenheidsworst heeft gezorgd, is de aanblik van de Nederlandse eilanden nagenoeg niet veranderd. Dat is de verdienste van de eilanders zelf en de verschillende overheden die zeggenschap over de eilanden hebben. Het geeft volgens de auteur extra glans aan het parelsnoer, dat de veertig eilanden in het gehele waddengebied op de grens van Noord- en Waddenzee vormen.

Glans op het Wad , Dick Hoekstra. 240 pagina’s. Uitgeverij Noordboek, prijs: 27,50 euro (ISBN 9789056154981)

menu