Mosselbank bij Schiermonnikoog.

Medicijnresten in de Waddenzee: vooral Diclofenac heeft een schadelijk effect op het zeeleven

Mosselbank bij Schiermonnikoog. Foto: Jan de Vries

Medicijnresten die vanuit het binnenwater in de Waddenzee stromen, zijn niet zomaar verdwenen. Ze worden nog weken rondgepompt op het ritme van de getijden.

Het duurt al gauw drie weken voor alle water in de Waddenzee een keertje is ververst, zegt ecosysteemonderzoeker Bert Brinkman van Texel.

Zoet water blijft het langst hangen voor de Afsluitdijk bij de kop van Noord-Holland en in het Eems-Dollardgebied. De kans dat het zeeleven hinder heeft van schadelijke stoffen is hier dus ook het grootst, al is daarover bitter weinig bekend.

Schadelijke stoffen in de binnenzee

In opdracht van het Programma Naar een Rijke Waddenzee (PRW), een coalitie van partijen die betrokken zijn bij het Wad, ontwierp Brinkman een verkenningsmodel voor het berekenen van concentraties schadelijke stoffen in de binnenzee.

Om de verdunning te bepalen, knipte hij het gebied in 80 denkbeeldige compartimenten en verwerkte hij bekende gegevens over het verloop van het zoutgehalte. De uitkomsten matchen met metingen van schadelijke stoffen in de Bocht van Watum nabij Delfzijl.

Uitstroom van opkomende stoffen

Brinkmans exercitie, die binnenkort veel meer gegevens moet opleveren, sluit aan bij een afstudeerproject van student kust- en zeemanagement Yannick Kalteren van Hogeschool Van Hall Larenstein. Hij onderzocht, eveneens in opdracht van PRW, de uitstroom van zogenaamde opkomende stoffen van de Friese boezem naar de Waddenzee.

Opkomende stoffen zijn nieuw aangetroffen verontreinigingen waarvan de schadelijke effecten nog onduidelijk zijn. Het gaat dan bijvoorbeeld om medicijnresten en bestrijdingsmiddelen. Kalteren beperkte zich tot de medicijnen in een literatuur- en praktijkonderzoek (in het Van Harinxmakanaal).

Er zijn 115 van deze stoffen geboekstaafd, waarvan het Wetterskip Fryslân er 29 kan meten in het oppervlaktewater. Volgens meetgegevens overschrijden 5 daarvan de veilig veronderstelde grenswaarden van het waterschap.

Diclofenac blijkt een risicofactor

Voor twee middelen, de ontstekingsremmer Diclofenac en het anti-epilepticum Carbamazepine, zocht Kalteren uit wat hun schadelijke effect kan zijn op het zeeleven. Vooral Diclofenac blijkt een risicofactor. De embryo’s van mosselen kunnen bij blootstelling aan kleine doseringen misvormd raken, zo leert een Italiaanse studie.

Doordat mosselen eindeloos water filteren, op zoek naar voedingsstoffen, is de kans reëel dat ze ook in de Waddenzee met Diclofenac in aanraking komen. Dat risico is volgens Bert Brinkman het grootst voor de Afsluitdijk, omdat daar de hoogste doseringen en veel mosselbroed te vinden zijn. Brinkman: ,,Als je ergens verder onderzoek zou willen doen, dan is het in die kraamkamer.’’

Marien ecoloog Ingrid van Beek van PRW herkent ,,een wake-up call’’ in de onderzoeken. ,,We hoeven niet meteen alarm te slaan, maar er is vooral veel niet bekend.’’ Zij wil daarom met PRW-deelnemers als Rijkswaterstaat en Wetterskip Fryslân verdere onderzoeken initiëren.

Je kunt deze onderwerpen volgen
Wadden
Waddengebied
menu