Portret Herman Sandman

Column Herman Sandman: Barteljoris

Portret Herman Sandman Foto: Marcel Jurian de Jong

Kan zijn dat het op deze plek eerder ter sprake is gekomen, maar ik ben een woordenman. Een voorbeeld: wat van de roman Winterlicht van Jeroen Brouwers is blijven hangen zijn drie woorden: cahier, geteisem, Barteljorisstraat.

Typische termen uit 1984 en van daarvoor. Een schrift heette op de lagere school cahier en het stond voor witte bladen met lijntjes die er om vroegen beschreven en bemaggeld te worden.

Geteisem is het beste woord voor trammelantschoppers. Types die ambulancepersoneel belagen en met oud en nieuw met de politie willen knokken. Ik vind Jort Kelder ook geteisem.

Een van de grootste mysteries is evenwel het woord Barteljoris, bekend van die straat in Haarlem van Monopoly. Geen Nederlander die er nooit een huis, hotel of hypotheek op heeft gehad, maar vraag wie dat is en mensen staan met de bek vol tanden.

De straat bestaat natuurlijk echt, de Nederlandse evangeliste en verzetsstrijdster Corrie ten Boom woonde daar en er staat een beeld van ‘Malle Babbe’. Kleine wereld, ja. Ze heette Barbara Claes, was verstandelijk gehandicapt, leed aan cretinisme en stierf in 1663 in het ‘arbeidshuis’. Frans Hals schilderde haar, zijn zoon Pieter zat daar een tijdje.

Over Barteljoris is nauwelijks iets bekend. Het enige dat ik kon vinden was dat de ‘Batte Jorisstraat’ in 1381 al bestond en dat de naam vermoedelijk is afgeleid van ene Batte, een zoon of dochter van een Joris die ‘ongetwijfeld ergens in de straat woonde’.

Ik wil hier een team op.

menu