Commentaar: Het verleden willen vernietigen is zinloos

Een standbeeld van Peter Stuyvesant, gouverneur van Nieuw-Amsterdam (later New York) in de zeventiende eeuw. Foto: ANP

Zeventien jaar geleden keek een flink deel van de westerse wereld met groot genoegen toe hoe een standbeeld van de Iraakse dictator Saddam Hoessein omver getrokken werd na de verovering van Bagdad door Amerikaanse troepen. Het sleuren en trekken aan het reusachtige beeld ging de wereld rond. Het riep voor de wat oudere kijker direct herinneringen op aan de beeldenstorm die begin jaren negentig door het voormalige Oostblok raasde na de val van de Muur. Toen gingen soortgelijke hommages aan Stalin, Lenin en hun lokale navolgers vaak onder luid gejuich tegen de vlakte.

Op dit moment kent het Westen zijn eigen beeldenstorm. In tal van landen word gesleurd en getrokken aan beelden van voormalige machthebbers die ooit hun roem en macht opbouwden dankzij slavernij en kolonialisme. In Bristol verdween zo de zeventiende eeuwse slavenhandelaar Edward Colston in de rivier de Avon, in België was de voormalige koning Leopold II een prominent slachtoffer. In de Verenigde Staten ligt generaal Robert Lee onder vuur.

De discussie over de monumenten voor mannen die ooit letterlijk en figuurlijk op een voetstuk gehesen werden maar nu worden verketterd is niet nieuw. Het betreft soms ook namen van straten, instellingen en gebouwen. De standpunten over omstreden beelden lopen van ‘Weg ermee!’ tot ‘Handen thuis!’, de scheidslijn is globaal die tussen links en rechts. Zij raakt dan ook aan wezenlijke zaken als racisme, identiteit, tradities, historisch besef en nationalisme.

Het verleden proberen te vernietigen is zinloos, er zijn ook maar weinig mensen die nu nog positief oordelen over de gevolgen van de protestantse beeldenstorm die in de zestiende eeuw in veel Europese kerken vaak dramatische en onherstelbare schade aanrichtte. Maar standbeelden zijn onmiskenbaar bedoeld als een eerbetoon en het is een feit dat veel afgebeelde mannen (want dat zijn het bijna altijd) dat volgens moderne normen niet verdienen. De oplossing die het gemeentebestuur van Bristol nu heeft gekozen, het wil het versmade en verdronken beeld van Edward Colston opvissen en met een historische context tentoon stellen, lijkt een verstandige. Beter dan het verleden te willen uitwissen, gebruiken we die om de actualiteit te duiden en er wie weet ook wat van te leren.

menu