Commentaar: Meer invloed van de kiezer, hoe miniem ook, valt toe te juichen

Stemmen in Ichthus in de wijk Emmermeer in Emmen. Jan Anninga

Doorgaans eens in de vier jaar worden wij uitgenodigd voor een even simpele als belangwekkende handeling: het rood kleuren van een rond vlakje op een wit vel papier met honderden van die ronde vlakjes.

Achter de rondjes staan de namen van mensen die door een partij zijn voorgedragen als kandidaat voor een zetel in de gemeenteraad, de Provinciale Staten of de Tweede Kamer. Het rode potlood is ieders eigen democratische machtsmiddel, maar de politieke partijen bepalen wie en in welke volgorde zij op dat grote vel papier staan. Die volgorde bepaalt doorgaans in hoge mate welke kandidaten hun entree in de gemeenteraad, Provinciale Staten of Tweede Kamer mogen maken.

Minister Kajsa Ollongren heeft nu een wetsvoorstel gelanceerd om de greep van burgers op dit proces iets steviger en persoonlijker te maken. De burger krijgt in haar voorstel de kans om het vakje van een partij rood te kleuren (met een ‘lijststem’) of dat van een specifieke kandidaat (met een ‘persoonsstem’). En vervolgens is het bij elke partij: meeste stemmen gelden.

De voorkeur van de burger kan kortom een grotere rol gaan spelen. Want ook nu kunnen kiezers al een voorkeursstem uitbrengen, bijvoorbeeld voor een vrouwelijke kandidaat, maar die tikt pas aan wanneer een kandidaat een kwart gehaald heeft van de kiesdeler, het benodigde aantal stemmen voor een zetel. Die drempel valt straks weg.

De macht van de partijen zelf wordt zo in het kieshokje iets kleiner gemaakt, het zal hen dwingen om bij de kandidaatsstelling nog beter na te denken over wie er wel en niet een plek op de lijst verdient. Populaire, maar politiek weinig onderlegde stemmentrekkers worden in dit voorstel een nog serieuzer risico.

Wereldschokkend is Ollongrens voorstel natuurlijk niet, wat overigens ook betekent dat er geen ingewikkelde grondwetswijziging voor nodig is. Maar het lijkt het bijvoorbeeld voor burgers wel makkelijker te maken een wijk-, dorps-, gemeentelijk of landsdeelbelang mee te laten wegen in de keuze.

En elke stap die een kiezer meer het gevoel kan geven dat zijn of haar stem daadwerkelijk invloedrijk is, valt toe te juichen. Want er blijft altijd die spanning tussen het onmetelijk grote democratische recht om te stemmen en de minieme invloed van die ene stem die elke burger zelf mag uitbrengen.

menu