Commentaar: Hoog tijd dat monarchie echt moderniseert

Koning Willem-Alexander en koningin Maxima tijdens het opnemen van een persoonlijke videoboodschap waarin de koning ingaat op het afbreken van de vakantie naar Griekenland. Foto: ANP/Koen van Weel

Oppervlakkig bezien kan Nederland zich laten voorstaan op een modern koningshuis. De vorst zelf mag op officiële momenten nogal ongemakkelijk ogen, de vlotte, mediagenieke koningin doet dat snel vergeten. De Oranjes zijn populair en helemaal van deze tijd zou je zo kunnen denken, inclusief hun gebruik van moderne sociale media.

Schijn bedriegt, ook in dit geval. Feitelijk zit Nederland met een ouderwetse monarchie, waarin de vorsten of hun partners de afgelopen decennia maar al te vaak boven de wet bleken te staan. Zolang een meerderheid van ons volk daar niet al teveel aanstoot aan neemt en een monarchie verkiest boven een republiek, is de rol van de Oranjes democratisch gesanctioneerd. Dat mag echter niet blind maken voor de schaduwzijden van ons huidige bestel.

Allereerst is erfopvolging natuurlijk feitelijk onverenigbaar met een democratie waarin de regeringsmacht per definitie gekozen wordt. Ook al is de rol van de monarch bij kabinetsformaties uitgekleed, de koning vervult nog steeds tal van officiële regeringstaken, zoals het voorzitterschap van de Raad van State en het tekenen van wetten, terwijl er nooit sprake geweest is van enige selectie op basis van geschiktheid op dit punt.

Daarnaast is het concept van de ministeriële verantwoordelijkheid niet meer van deze tijd. Dat werd afgelopen weekend ook weer pijnlijk duidelijk door de slecht getimede vakantietrip van de Oranjes naar Griekenland, waarvoor premier Rutte na enige tijd radiostilte de schuld op zich moest nemen. En ook de traditionele mistwolken rond de financiële huishouding van het koningshuis horen in een volwassen moderne democratie niet thuis.

In sommige andere landen waar men net als hier in meerderheid ook nog prijsstelt op de aanwezigheid van een koningshuis, is reeds gekozen voor een moderne variant, zo viel gisteren in deze krant te lezen. Daar heeft de vorst geen enkele functie meer in het staatsbestel, maar speelt hij in binnen- en buitenland uitsluitend een ceremoniële, verbindende rol. Dat alles onder het genot van een beloning waarvan de omvang geheel openbaar is en waarover hij gewoon belasting betaalt. En faalt zo’n vorst al te opzichtig, dan ruimt hij het veld en niet de gekozen premier. Het wordt hoog tijd dat Nederland eenzelfde weg inslaat.

menu