Berthie en Peter Verstappen komen met Peter R. de Vries aan bij de rechtbank voor de inhoudelijke behandeling in de strafzaak tegen Jos B., de man die onder meer wordt verdacht van betrokkenheid bij de dood van hun zoon Nicky Verstappen. Berthie maakte gebruik van het spreekrecht.

Commentaar: Spreekrecht na veroordeling onderstreept dat verdachte niet per definitie dader is

Berthie en Peter Verstappen komen met Peter R. de Vries aan bij de rechtbank voor de inhoudelijke behandeling in de strafzaak tegen Jos B., de man die onder meer wordt verdacht van betrokkenheid bij de dood van hun zoon Nicky Verstappen. Berthie maakte gebruik van het spreekrecht. Foto: ANP/Marcel Van Hoorn

Verdachten van ernstige zeden- en geweldsmisdrijven zijn voortaan verplicht de hele rechtszaak en de uitspraak bij te wonen. Dat heeft de Tweede Kamer besloten om aangeklaagden te dwingen te luisteren naar de slachtoffers (of hun nabestaanden) van het delict waarvoor zij terechtstaan, wanneer die gebruikmaken van het zogeheten spreekrecht.

Het spreekrecht kwam er in 2005 op initiatief van het toenmalige Tweede Kamerlid Boris Dittrich. Het gaf slachtoffers en nabestaanden de mogelijkheid in de rechtszaal te vertellen welke impact het misdrijf op hen had gehad.

De gedachte erachter was dat het recht kon bijdragen aan het herstel van de emotionele schade die zij hadden opgelopen. Het zou ook een preventieve werking richting de samenleving hebben. De rechter, tot slot, kon in zijn oordeel meewegen welk menselijk leed door het delict was aangericht.

Het spreekrecht is sindsdien fors verruimd. Het kent nagenoeg geen beperkingen meer. Het is een eminent onderdeel van spraakmakende rechtszaken geworden, doorgaans met veel aandacht van de media. Het is ontegenzeglijk voor een groot publiek, maar wellicht ook voor daders duidelijker en meer voelbaar geworden wat de impact is van een zeden- of geweldsmisdrijf. Het roept echter ook een beeld op van een verdachte, waarvan hij zich in geval van vrijspraak niet meer kan bevrijden.

Onder rechtsgeleerden is het huidige spreekrecht niet onomstreden. De reden is dat de verdachten worden belast met beladen verklaringen voordat zij zijn veroordeeld. Dat schuurt. Een verdachte is onschuldig zolang de rechter hem niet heeft veroordeeld. In een rechtszaak moet dat principe overtuigend overeind blijven.

Dat kan, zoals rechtsgeleerden wel hebben gesuggereerd, als het spreekrecht wordt toegekend na het oordeel van de rechter. Die suggestie verdient een serieuze overweging. Het spreekrecht wint aan gezag als slachtoffers of nabestaanden een veroordeelde in plaats van een verdachte als toehoorder hebben. Bovenal zou het onderstrepen dat in een rechtszaak de verdachte niet bij voorbaat ook de dader is.

menu