De Wet Versterken, waarover Den Haag vandaag debatteert, lost de problemen van de gedupeerden niet op | Opinie

Een door aardbevingen zwaar beschadigde boerderij in Winsum. Foto: Kees van de Veen

Hoe kan het toch dat Haagse bestuurders denken dat problemen van nu opgelost zijn als er beterschap voor de toekomst wordt beloofd? Waarom vergeet men systematisch dat je de rotzooi eerst moet opruimen en ondertussen moet nadenken over hoe dit in de toekomst te voorkomen is?

Ongekend onrecht was de titel van het rapport van de Parlementaire Ondervragingscommissie Kinderopvangtoeslag. En dus kondigde minister-president Mark Rutte uit eigener beweging het ontslag van zijn kabinet aan. Hij deed dat met een sobere, korte speech waarin hij benadrukte dat de rechtsstaat burgers moet beschermen tegen een almachtige overheid ‘en dat is hier op een verschrikkelijke manier misgegaan.’ Hij voegde eraan toe: ‘Het kan en mag niet nog een keer zo verschrikkelijk misgaan. (…) Signalen dat het ergens niet goed gaat, moeten veel sneller naar boven komen en veel sneller tot actie leiden.’

Grunneger kouk

In Groningen werden de wenkbrauwen gefronst. Hoeveel signalen heeft Den Haag nodig? En wat moeten we doen om ze ‘sneller naar boven’ te krijgen? Hoeveel politici – inclusief Mark Rutte zelf - hebben Groningers de afgelopen jaren aan de keukentafels gehad? Sloten koffie en bergen Grunneger kouk zijn er doorheen gegaan. Het veranderde niks. Tuurlijk, de gaskraan gaat dicht, dus over enkele jaren zullen er geen nieuwe problemen voor inwoners van het gasgebied ontstaan. Maar daarmee zijn de huidige problemen allerminst opgelost.

Mark Rutte eindigde zijn aankondiging van het aftreden: ‘Met dit besluit van vandaag wil het kabinet recht doen aan al die ouders aan wie ongekend onrecht is aangedaan.’ Opgelucht pakte hij zijn papieren bij elkaar en niet veel later zat hij lachend op zijn fiets, appeltje in de hand, zwaaiend naar de pers – op weg naar de koning. Dat was dan weer dat.

Smetje wegwerken

En dus, demissionair of niet, wil het kabinet voor de verkiezingen ook nog even ‘dat andere smetje’, wegwerken: de Wet Versterken. Vandaag debatteert de Tweede Kamer hierover. De wet die voorligt lost de problemen van de gedupeerden niet op. Er is eigenlijk maar één oplossing, de wet – maar vooral de praktijk - moet worden aangepast. De Raad van State oordeelde over de eerste versie van de wet zeer kritisch, lang niet alle bezwaren zijn in de nieuwe versie weggenomen.

Het Groninger Gasberaad heeft de Kamerleden onderbouwde voorstellen aangeleverd, in het stuk Te veel, te weinig, te laat . Ook uitvoeringsorganisatie IMG heeft eigen verbetervoorstellen gedaan. Samen met de Groninger Bodem Beweging en Vereniging Eigen Huis heeft het Gasberaad een Sociaal Handvest gemaakt met toetsingscriteria voor wet én praktijk.

Bureaucratisch

Het is maar een greep uit alle stukken waar kritiek én verbetervoorstellen zijn te vinden voor de Tijdelijke Wet Groningen. Allemaal komen ze op hetzelfde neer: het is veel te bureaucratisch en complex ingericht. De bewoner staat niet centraal. Maar wie voelt zich verantwoordelijk? Er zijn te veel actoren (deel)verantwoordelijk, maar niemand is verantwoordelijk voor het eindresultaat.

Twee ministeries, twee uitvoeringsorganisaties, vijf gemeenten, één provincie, allemaal een stukje van de verantwoordelijkheid voor het oplossen van het probleem aan dezelfde huizen. Als het niet loopt (wat het dus niet doet) kan iedereen naar iedereen verwijzen. Niet alleen de bewoners maar ook de professionals zelf worden er gek van. Op dit moment moet de gedupeerde zelf zijn rechten al strijdend met een lange adem bij elkaar zien te sprokkelen. ‘Systeemslachtoffers’ noemen dr. Stroebe en prof. Dr. Postmes ze intussen.

Belangrijke les

De eerste de beste mogelijkheid die de regering van Rutte heeft om te laten zien dat ze iets geleerd hebben van de Toeslagenaffaire laten ze nu lopen. Met open ogen worden dezelfde fouten gemaakt. Een belangrijke les uit Ongekend Onrecht is dat aandacht voor de uitvoering en kwaliteit van wetgeving cruciaal is om latere drama’s te voorkomen. De inkt van deze les is nog niet droog of het parlement lijkt hem alweer vergeten. Juist nú zou de Kamer er veel aan gelegen moeten zijn niet opnieuw boter op het eigen hoofd te willen smeren. Maar wat fundamenteel mis is, is niet zomaar recht gezet.

En zo zullen we in Groningen nog wel even doorploeteren. Opstand is niet te verwachten, burgers zijn afgehaakt, moe gestreden, accepteren ‘dat het nou eenmaal zo is’. Wat kunnen ze doen? Van Graanrepubliek naar Bananenmonarchie. En de boer? Die ploegde voort.


Susan Top is Secretaris Groninger Gasberaad

Je kunt deze onderwerpen volgen
Meningen