Opinie: De dood van Bas mag niet zonder gevolgen blijven

De politie doet onderzoek naar de schietpartij op de zwemsteiger in Amsterdam. Foto: Ramon van Flymen

De schietpartij van zaterdag op een strandje in Amsterdam was niet de eerste met een dodelijke afloop. Het vuurwapengeweld vraagt om diepgaande bezinning, lokaal en landelijk, schrijft Martijn van Leerdam.

Afgelopen zaterdag, terwijl Nederland zich loom uitstrekte in de schaduw, werd op een zwemsteiger aan de Nieuwe Meer in Amsterdam een jongen vermoord. Bas van Wijk, 24 jaar, werd door meerdere kogels geraakt nadat er een conflict over een duur horloge was ontstaan. Er waren talloze getuigen bij, onder wie ook veel kinderen.

Het gebruik van vuurwapens onder jongvolwassen mannen is niet nieuw. Op 13 juli werd in Hoofddorp een 19-jarige jongen uit Amsterdam-Zuidoost doodgeschoten bij een drugsdeal. Op 14 maart werd een 23-jarige jongen in Watergraafsmeer van dichtbij doodgeschoten door een vriend. Afgelopen zondag nog vond een schietpartij plaats in Bos en Lommer, waarbij het slachtoffer zwaargewond raakte. Dit zijn maar een paar voorbeelden, ook uit Amsterdam.

‘De Marokkanen’

In ongezouten commentaren wordt al snel naar ‘de Marokkanen’ gewezen, alsof het alleen een probleem van de Marokkaanse gemeenschap zou zijn, en de verantwoordelijkheid simpelweg op hen kan worden afgeschoven. Anderen verwijzen laatdunkend naar het gebrek aan handhaving in stadsdelen buiten de Amsterdamse ringweg, en de rol van de politie daarbij.

Zulke reacties benoemen hooguit één aspect van het probleem en reduceren de veel bredere maatschappelijke problematiek daarmee tot een kortzichtige slogan. Het is begrijpelijk dat gezocht wordt naar een zondebok, maar nieuwe schietpartijen voorkomen we daar niet mee. Ook de bijkomende polarisatie kan prima worden gemist.

Zo is daar de cocaïnehandel, een sector die blijkbaar kan putten uit honderden jonge mannen die opgroeien in Zuidoost. Een andere factor is de eenvoud waarmee wapens tegenwoordig kunnen worden aangeschaft. Die eenvoud blijkt ook uit het feit dat regelmatig handgranaten worden gevonden in de stad.

Hoge werkdruk, lage waardering

Ook de rol van de politie is van belang. Het is geen geheim dat de politie al jaren kampt met personeelstekort. De werkdruk is hoog en de waardering is laag, zowel qua maatschappelijk aanzien als financieel. In dit opzicht is er een duidelijke parallel met het onderwijs en de zorg.

Ondertussen worden, terecht, hoge eisen aan de politie gesteld, bijvoorbeeld op het gebied van (het voorkomen van) etnisch profileren en de-escalerend optreden. Deze pittige combinatie van factoren kan niet los worden gezien van het meerjarige politieke beleid in Den Haag, en ook de prioriteiten die lokaal door de veiligheidsregio worden gesteld.

Het probleem van schietende jonge mannen in Amsterdam moet dus in een breder perspectief worden geplaatst. Het oplossen en voorkomen van dit probleem vraagt om diepgaande bezinning: bij landelijke en lokale politici, bij de politie, bij jongeren, bij scholen, bij bewoners van kwetsbare buurten en bij de vele buurtprofessionals die Amsterdam rijk is: van straatcoaches tot gebiedsmanagers.

Rituelen

Er is sprake van een veelkoppig probleem dat gezamenlijk moet worden aangepakt. Hoe kan het dat er relatief vaak jongeren van niet-westerse afkomst bij betrokken zijn, zowel daders als slachtoffers? Welke sociaal-maatschappelijke factoren spelen hierbij een rol? Hoe kunnen jongeren die blootstaan aan de verleiding van geweld en criminaliteit beter worden begeleid? Welke handvatten hebben hun ouders en scholen om de jongens op het rechte pad te houden?

Niet zelden wordt een verschrikkelijke gebeurtenis als de moord op Bas gevolgd door een stille tocht of een bloemenzee. Vorig jaar ontstond in Zuidoost nog een spontaan protest tegen vuurwapengeweld, georganiseerd door een lokale kerk. Zulke rituelen helpen om te dealen met de harde realiteit van het verlies. Maar dat mag niet in de plaats komen van een breed en diepgaand gesprek over de aard van dit geweld.

Omwille van Bas, en alle slachtoffers die hem zijn voorgegaan.

Martijn van Leerdam is dominee in de Protestantse Kerk Amsterdam. Hij schrijft dit artikel op persoonlijke titel.

menu