Opinie: 'Is die ‘hamsteraar’ wel een hamsteraar?'

Een volle supermarktkar: een geval van hamsteren of gewoon hulpvaardig? Foto ANP

We zijn meer dan alleen student, oma of verpleegkundige. ‘Een enkele blik heeft niet het vermogen om ons te zien in alle complexiteit.’

In de rij voor de supermarkt vlak bij mijn ouderlijk huis schrik ik van de blikken die ik op minimaal anderhalf meter afstand waarneem. Blikken gericht op mij, op de beveiliger, op de oudere dame voor mij, en op de mensen die met tassen vol boodschappen de winkel verlaten. Oordelend, wantrouwend en angstig.

Ik denk aan Jean-Paul Sartre (1905-1980). L’enfer, c’est les autres . De hel, dat zijn de anderen. Samen moeten we die ‘hel’ leefbaar houden. Als we ons bewust blijven van onze blikken en van onze eigen onwetendheid uit durven te gaan, lukt het misschien zelfs om lief te blijven. Ook in coronatijd.

Een jonge dame loopt de winkel uit. Ze draagt een zware tas vol pakken meel. In haar andere hand draagt ze vier pakken toiletpapier. Ik hoor de oudere dames voor me klagen. „Zul je zien, zit zij met d’r jonge benen alles te hamsteren, kunnen wij zo voor niks door die winkel banjeren.” Ik denk aan mijn vriendinnen in Brabant die gedwongen zijn te stoppen met hun co-schappen, maar nu een boodschappenservice zijn begonnen voor de bejaardenflat in hun buurt. Wat zij inkochten, moet er vast ook als hamsteren hebben uitgezien. Ik denk aan hoe ik net zelf aanschoof in de rij, de oudere dames voor me zag staan en me afvroeg of het wel verstandig van ze was om nu zelf boodschappen te doen.

Hoogspanning

Sartre schreef in 1944 een toneelstuk over de hel. Met zijn beruchte zin ‘De hel, dat zijn de anderen’ lanceerde hij het begrip ‘de blik van de ander’. Daarmee probeerde Sartre duidelijk te maken wat er gebeurt in een samenleving.

Wij hebben allen tot op zekere hoogte kennis van onszelf. We weten dat we bijvoorbeeld geneeskundestudenten zijn, een oma, een verpleegkundige en zo verder. Al deze dingen zijn we nooit ‘alleen’. Ik ben niet ‘alleen maar’ geneeskundestudent. De vrouw voor mij is niet ‘alleen maar’ oma. Maar de blik van de ander heeft niet het vermogen om ieder van ons in alle complexiteit te zien. En dat is pijnlijk.

De angst om alleen als zwakkere, oudere dame in een risicogroep te worden gezien, en niet als de vitale oma van vier kleinkinderen. De angst om als hamsteraar te worden bestempeld, en niet als vrijwilliger voor de bejaardenflat. De angst om als iemand te worden bestempeld die niet naar de ‘regels’ luistert.

Ik zie om me heen dat we bang zijn. We voelen de spanning hangen in de volumes lucht die onze lichamen scheiden. En we hadden misschien liever gezien dat dat nog grotere volumes waren geweest. Hermetisch van elkaar afgesloten, in van die grote plastic ballen waar hamsters gewoonlijk in spelen.

De manier waarop we nu naar elkaar kijken, de blikken die we elkaar nu toewerpen, voelen gespannen. En onder zulke hoogspanning vergeten we dat we de waarheid zelf ook niet in pacht hebben. En dat we de ander misschien maar het voordeel van de twijfel moeten geven, omdat we het gewoonweg fout kunnen hebben.

Terwijl we als maatschappij het onzichtbare bevechten, moeten we het voor elkaar dragelijk houden. Waar onze koning waarschuwde voor een eenzaamheidscrisis, hoop ik vooral dat we elkaar de angst vergeven. Dat we onszelf bewust blijven van onze eigen blikken, en wat die met een ander kunnen doen. Dat we die blikken blijven verzachten. Dat we; ja misschien zelfs lief voor elkaar blijven.

Te opgewekt

Ik sta inmiddels vooraan in de rij en krijg van de beveiliger een bakje met muntjes aangereikt voor het verplichte winkelkarretje. Terwijl ik een muntje probeer te pakken raakt hij in een fractie van een seconde per ongeluk mijn rechterhand aan. Ik schrik. „Kan gebeuren, meneer!” roep ik, waarschijnlijk iets te opgewekt. Ik krijg een zenuwachtige glimlach terug. Ik voel mijn rechterhand wat branden terwijl ik mijn karretje vooruit duw. Thuis gewoon goed mijn handen wassen.


Sadaf Soloukey is PhD-kandidaat bij Erasmus MC, geneeskundestudent en afgestudeerd filosoof.

menu