'Football supports change.' Als dat waar was, dan hadden de arbeiders in Qatar niet 10 jaar lang geleden onder gedwongen arbeid | Opinie

Spelers van het Nederlands elftal dragen shirts met de tekst 'Football Supports Change' voor de WK-kwalificatiewedstrijd tegen Letland, 27 maart 2021 Foto: MAURICE VAN STEEN

Activisten die op een boycot van het WK aansturen, komen te laat, stelt Luc Cortebeeck. Zo’n actie zou volgens hem vooral de arbeiders treffen en conservatieve krachten in Qatar juist op slechte ideeën brengen.

Football supports change . Als dat waar zou zijn, dan zouden de arbeiders in Qatar niet tien jaar hebben geleden onder gedwongen arbeid. Op zich is er niets mis met de actie van de Duitse Mannschaft en de slogans op de shirtjes van het Nederlands Elftal, of hun Noorse en Belgische collega’s. Alleen is het een laat ontwaken.

Bewust de andere kant op gekeken

De sportwereld keek bij de toekenning van het WK Voetbal en de organisatie van andere grote sportevenementen, zoals de Ronde van Qatar, bewust de andere kant op.

Al in 2011 alarmeerden vakbonden uit Nepal, Bangladesh, India en de Filipijnen het Internationaal Vakverbond (IVV) over de wantoestanden waarmee hun werknemers op de bouwwerven van Qatar werden geconfronteerd. ‘No worldcup without workers rights’ werd het motto van een internationale IVV-campagne.

Overspoeld door handelsmissies

Tegelijkertijd werd het steenrijke land overspoeld door handelsmissies. Ook coryfeeën uit de internationale sportwereld gingen graag op bezoek bij de emir en lieten zich laatdunkend uit over de actie.

Dit terwijl de VN-Mensenrechtenraad al in 2014 werd geconfronteerd met een sterk gedocumenteerd rapport over de misstanden. Zonder gevolgen, want veel landen waren verblind door mogelijke lucratieve deals. Ze voelden zich niet aangesproken door de misère als gevolg van het Kafalasysteem (het juridische systeem waaronder gastarbeiders in Arabische landen werkten).

Afbetaald door loon in te houden

Binnen dit systeem stond een Qatarese burger, in casu de werkgever, borg voor werknemers die onder zijn naam in het land verbleven. Wervingsbureaus ronselden arbeiders in meerdere arme landen en lieten zich dik door hen betalen. Dat kon alleen door hen dure leningen aan te smeren die afbetaald werden door loon in te houden.

Eenmaal aangekomen moesten de arbeiders hun paspoort afgeven. Twee tot vijf jaar lang konden ze niet van werkgever veranderen of niet terug naar hun land. Het loon bleek plots veel lager dan hun was voorgespiegeld. Ze moesten in compounds verblijven, met velen in één kamer.

Velen kregen nier- en hartproblemen

Dagelijks, behalve op vrijdag, werden ze naar de bouwwerf gebracht. Velen kregen nier- en hartproblemen door de lange werkdagen in de hitte. Om het werk niet te hoeven onderbreken, dronken ze vaak te weinig water.

Ondertussen lag de situatie voor in de Internationale Arbeidsorganisatie (IAO) in Genève, een VN-organisatie die wereldarbeidswetgeving maakt en controleert. Qatar zou op flagrante wijze Conventie 29, het verbod op gedwongen arbeid, schenden.

Staatsveiligheid in ons zog

Na de nodige tegenwerking werd er een missie georganiseerd, waar onder andere ikzelf leiding aan gaf, om de situatie ter plaatse te bekijken. We ontmoetten gemeenschappen uit verschillende landen, bezochten detentiecentra en trokken ’s nachts naar de wooncompounds in de woestijn, met de staatsveiligheid ongevraagd in ons zog.

Met ons rapport kon de wereld niet meer wegkijken. Televisiestations en wereldmedia werden wakker. Qatar kwam onder druk te staan om zowel het WK als de eigen eer te redden. In het land zelf gaf dat ruimte aan sommige beleidsvoerders en ook ondernemingen om een mensgerichte koers te varen.

Kafalasysteem inmiddels afgeschaft

Inmiddels is het Kafalasysteem wettelijk afgeschaft. Arbeidsbemiddeling gebeurt door officiële bureaus, betaald door de werkgever. Werknemers kunnen van werk veranderen en kunnen terug naar huis wanneer ze dat wensen. Een minimumloon werd onderhandeld.

In Doha kwam een bureau van de IAO, dat samen met internationale sectorvakbonden het klachtensysteem opvolgt. Inspectiediensten controleren de veiligheid en gezondheid van werknemers ter plaatse.

Ongetwijfeld zijn er nog schandelijke situaties. Plaatselijke werkgevers hebben moeite met de regels en nee, Qatar is geen democratie. De weg naar sociale rechtvaardigheid vergt lange en vasthoudende inzet.

Boycot nu te laat

Maar activisten die nu nog op een boycot van het WK aansturen, komen dus te laat. Nu zou die alleen de migrantenwerknemers treffen en conservatieve krachten in Qatar op slechte ideeën brengen.

De verontwaardiging vanuit Amnesty International en Human Rights Watch en de acties uit de sportwereld hebben vooral zin als ze het werk van organisaties zoals de IAO ondersteunen, Qatar onder druk houden en andere Golflanden onder druk zetten om de rechten van werknemers te respecteren.


Luc Cortebeeck is oud-bestuursvoorzitter van de Internationale Arbeidsorganisatie (IAO). Hij is auteur van ‘Er is nog werk: de toekomst van waardig werk in de wereld’ (2019)

Je kunt deze onderwerpen volgen
Opinie