Opinie: Chaos ligt op de loer in de VS

De Amerikaanse president Donald Trump op campagne. Accepteren hij en zijn aanhangers een eventuele nederlaag bij de presidentsverkiezingen? Foto AFP/BRENDAN SMIALOWSKI

Het kiessysteem in de VS piepte en kraakte al voordat de coronacrisis uitbrak, dus er kunnen - zeker door de onberekenbare Trump - bij de presidentsverkiezingen chaotische toestanden ontstaan.

Wat kunnen we verwachten op 3 november en de dagen daarna? In het gunstigste geval wint één van beide kandidaten in een landslide waardoor er geen twijfel bestaat over de uitslag. Donald Trump gaat dat niet voor elkaar krijgen. Aangezien de opkomst in een aantal staten nu al hoger is dan in 2016 in totaal, en jongeren daadwerkelijk hun stem laten gelden zou Joe Biden wel een Blue Wave kunnen veroorzaken. Andere scenario’s liggen echter meer voor de hand. Doordat veel Amerikanen vanwege de pandemie per post stemmen, kan het enige tijd duren voordat het duidelijk wordt wie waar gewonnen heeft; hoe geteld wordt, verschilt per staat.

In de staat Washington worden stemmen per post nog tot 28 november meegenomen in de uitslag, zolang de postzegel maar gestempeld is op Election Day. Arizona is al begonnen met het tellen van de poststemmen en maakt de tussenuitslag bekend als de stembussen dichtgaan, waardoor er een vertekend beeld ontstaat omdat vooral Democraten per post stemmen, dus Biden zal daar in eerste instantie aan kop gaan. In swing states zoals Pennsylvania en Wisconsin beginnen ze pas met het tellen op Election Day.

Chaotische toestanden

Het electorale systeem in de VS piepte en kraakte al voordat de coronacrisis uitbrak, dus je kunt je voorstellen dat er chaotische toestanden ontstaan. Voeg daar nog een president bij die weinig op heeft met democratische processen en het scenario voor een politiek drama is compleet. Een zogenoemde Red Mirage (een rode luchtspiegeling, rood is de kleur van de Republikeinen) is mogelijk; na het tellen van de stemmen die op 3 november zijn uitgebracht lijkt Trump herkozen te zijn, maar als alle stemmen per post ook meegerekend zijn, wordt Biden als winnaar uitgeroepen. Vanwege Trumps grillige gedrag is het moeilijk te voorspellen wat hij gaat doen als dat gebeurt. Via Twitter liet hij alvast weten dat het tellen van stemmen om middernacht moet stoppen. Bizar, want het tellen van stemmen duurt zolang het duurt en gaat vaak nog door nadat de tv-netwerken al aangekondigd hebben wie zij denken dat de winnaar is.

Verschillende Republikeinse politici hebben aangegeven dat ze een fatsoenlijke overdracht van het presidentschap willen als Biden wint, maar gaat Trump zich daar iets van aantrekken? Trump zal mogelijk de uitslag aanvechten en als het Hooggerechtshof zich ermee gaat bemoeien dan is hij in het voordeel, gezien de huidige samenstelling van het Hof met zes conservatieve rechters en slechts drie progressieven.

Milities

En hoe gaan de Amerikanen zelf reageren op de uitslag? In de steden zijn winkelstraten dichtgetimmerd, de wapenverkoop is inmiddels weer flink toegenomen, Walmart heeft zelfs geweren en kogels uit de vitrines gehaald. Rechtse paramilitaire groepen hebben een luisterend oor in het Witte Huis en voelen zich gesterkt door Trumps uitspraken, bijvoorbeeld in het eerste debat, toen hij de Proud Boys instrueerde: ‘ stand back and stand by .’ Hoever zullen dit soort milities gaan in het beschermen van ‘hun’ president? Hoe zullen hun tegenstanders reageren? Eén ding lijkt zeker: de Verenigde Staten gaan een chaotische tijd tegemoet, tenzij er een overduidelijke winnaar uit de bus komt rollen op dinsdagavond. 
 

Maarten Zwiers is universitair docent eigentijdse geschiedenis en amerikanistiek aan de Rijksuniversiteit Groningen. Bianca Pander is Amerikanist en partner BKB | Het Campagnebureau

menu