Opinie: Cultuur, het lijkt op een sterfhuisconstructie

De artiestenfoyer van het Atlastheater in Emmen.

Waar blijft de steun voor kleinere podia en onafhankelijke culturele organisaties? Het aangekondigde steunpakket is onvoldoende en actie is nodig.

Hoe ziet de wereld eruit zonder kunst? Wat doet dat met het straatbeeld? Hoe beïnvloedt het ons leven? Onze gemoedsrust? Onze maatschappij? Deze vragen stelden wij onszelf begin maart. We waren bezig met een nieuwe campagne waarin we de invloed van kunst zichtbaar wilden maken. En hoe maak je iets beter zichtbaar dan door het tijdelijk weg te nemen?

Het leek ons een interessante opdracht om mee te geven aan makers, maar zo ver is het niet gekomen, want nog voor onze campagne van de grond kwam, brak de coronacrisis uit. En nu lijkt een wereld zonder kunst ineens niet heel ver weg. Alle theaters, concertzalen, musea, filmhuizen en andere culturele instellingen zijn voor onbepaalde tijd gesloten en de meeste makers zitten thuis zonder opdrachten.

Dat is een drama voor het publiek, maar ook, en vooral, voor iedereen die in de kunst- en cultuurwereld werkzaam is. Makers, onder wie veel freelancers, zitten thuis zonder opdrachten. De omzet verdampt en de huidige steunmaatregelen schieten te kort.

Dan rijst de vraag: hoe belangrijk vinden we kunst en cultuur? Wat is het ons waard? Wij denken dat kunst en cultuur essentieel zijn voor onze maatschappij. Daarom komen we in actie en hebben we het In Art We Trust Fund opgericht. Hiermee ondersteunen we onafhankelijke kunstenaars die hard geraakt worden door de huidige maatregelen, maar wel gehoord moeten worden. Want wij willen niet leven in een wereld zonder kunst.

Signalen staan op rood

Helaas is dit is geen structurele oplossing. Deze tijd vraagt om een nieuwe visie op de waardering en financiering van kunst in onze samenleving. Alle signalen staan op rood en de gehele sector ligt stil. Het is onzeker hoe lang dit gaat duren. Als er niet snel iets gebeurt, vallen makers en instellingen bij bosjes om. Niet in de laatste plaats doordat in een groot gedeelte van de culturele sector al sprake was van structureel geldgebrek.

Er zijn weinig reserves en veel organisaties zijn afhankelijk van onderbetaalde freelancers, die met veel liefde keihard werken voor de kunsten. Daarbij komt dat cultureel ondernemerschap in het kader van bezuinigingen de laatste jaren eindeloos is gestimuleerd. Makers en instellingen moeten er sindsdien alles aan doen om meer eigen inkomsten te genereren. Maar juist die eigen inkomsten vallen nu volledig weg. En zo begint het hele bouwwerk te wankelen.

Kunst is noodzaak

Het aangekondigde steunpakket is onvoldoende. Met het zwaartepunt op het uit de brand helpen van de grotere, vitale culturele instellingen rijst de vraag: waar blijft de steun voor kleinere podia en onafhankelijke organisaties? Voor makers, producenten, technici en al die andere freelancers die de humuslaag vormen van de culturele wereld?

Het heeft veel weg van een sterfhuisconstructie, waarbij straks aan de hand van een aantal grote instellingen weer langzaam wat nieuw leven moet gaan bloeien. Hoe en wanneer is onduidelijk. En dat terwijl kunst in deze tijd juist keihard nodig is: om te reflecteren en te reageren op een grote crisis die invloed heeft op ons allemaal, om perspectief te bieden, hoop en een frisse blik op de toekomst.

Want onze manier van leven is door het coronavirus keihard een halt toegeroepen. Juist nu kunnen we ons afvragen in wat voor samenleving we willen leven. De grotere vraag is: gaan we als dit allemaal achter de rug is verder alsof er niets is gebeurd of proberen we het tij te keren, op zoek naar een betere balans als het gaat om klimaat, welzijn, kunst, gelijkheid en verdeling van welvaart?

Schetsen voor een nieuw begin

De deur naar een andere wereld staat op een kier, maar dreigt straks snel weer gesloten te worden door het economische groeimantra waaraan de wereld langzaam ten onder gaat. Zolang de deur op een kier staat, moeten we het woord geven aan kunstenaars en creatieven. Aan dromers en andersdenkenden. Aan mensen die ons uitdagen en ontregelen, die de contouren kunnen schetsen van een nieuw begin.

De grond is onder onze voeten weggeslagen. En in deze donkere tijden kunnen we niet anders doen dan op de tast verdergaan en vertrouwen op creatieve geesten. Om te voorkomen dat we straks echt leven in een wereld zonder kunst.

Leon Caren is medeoprichter van cultuurplatform We Are Public en muziekplatform Subbacultcha. www.wearepublic.nl.

menu