Opinie: De energietransitie is niet genoeg

Plastic in de Middellandse Zee bij Marseille.

Om klimaat en biodiversiteit te kunnen redden, is een maatschappelijke revolutie nodig, die ertoe leidt dat individuen niet langer gedwongen zijn om de wereld om hen heen te zien als grondstof, maar als wat zij is: onze leefwereld

Terwijl de eerste processen tegen de verdachten van de Groningse ‘windterreur’op korte termijn zullen beginnen, publiceert het Intergovernmental Panel on Climate Change (IPCC) een rapport waarin gewezen wordt op de desastreuze klimatologische effecten van ons landgebruik. De aandacht van opiniemakers en politici zou teveel gaan naar de klimatologische gevolgen van de brandstoffen die wij gebruiken voor onze energieopwekking en te weinig naar hoe we onszelf voeden. Het grootste deel van de Nederlandse bevolking ziet de noodzaak van de energietransitie best in – maar liefst niet in de eigen voortuin - en laat de gehaktballen wat vaker staan, maar niet te vaak. In Groningen lijken de nieuwe verhoudingen in Provinciale Staten te wijzen op de polariserende werking van het klimaatdebat. Maar over de olifant in de kamer wordt nergens gesproken.

Biomassa

In 2035 moet zestig procent van de energie in Nederland op een groene manier worden gerealiseerd. De provinciale klimaatdoelen steunen voornamelijk op biomassa en wind op land. Voldoende hout voor een energiecentrale als die van de RWE in de Eemshaven kan echter alleen worden gerealiseerd door het massaal rooien van bossen. Als RWE haar uiteindelijke doel heeft bereikt voor de centrale, 100 procent verbranding van biomassa, zal zij 10 miljoen kilo hout per dag nodig hebben. Zelfs als daar nieuw bos voor wordt aangeplant, duurt het tenminste 30 jaar voordat de nieuwe bomen de CO2 van het verbrande bos hebben opgenomen. Het verbranden van bossen doet de CO2-uitstoot dus niet afnemen, maar juist toenemen, want de opnamecapaciteit van CO2 van de oude bomen is voorgoed verloren gegaan.

De markt

De uitstoot van broeikasgassen stijgt nog steeds. Niet alleen het klimaat is aan het veranderen met alle gevolgen van dien, de oceanen zitten ook nog eens vol met plastic en de biodiversiteit holt achteruit, zowel op land als op zee. Er is één gemeenschappelijke deler die aan de basis staat van al deze ontwikkelingen en dat is ons maatschappelijke systeem, waarbij het gebruik van grondstoffen en de hiermee gepaard gaande vervuiling en uitstoot een autonome, markt gedreven ontwikkeling kennen, die bijna niet door wetten en regels is in te perken.

Eigenbelang

Het lijkt in ons huidige kapitalistische systeem onmogelijk om een ommekeer te maken naar een meer toekomstbestendige leefwijze, terwijl de noodzaak daarvan iedere dag duidelijker wordt. Hoe kun je een samenleving die draait op eigenbelang, op inkomens die door arbeid of door winst moeten worden gegenereerd, zó bijsturen dat industriële en agrarische processen zich binnen de grenzen van de aarde afspelen? Een leefbaar klimaat en behoud van biodiversiteit zijn belangen die collectief gedragen moeten worden, maar die tegen de belangen van individuele burgers lijken in te gaan.

Illusie

Dat we onze huidige manier van leven en consumeren kunnen volhouden en dat technologie gaat zorgen voor een leefbare toekomst, is een illusie. Cynici noemen de huidige golf aan zonneparken en windmolens een tweede vorm van industrialisering, ééntje met een groen tintje, maar in wezen net zo door winst gedreven als de productie van veel rotzooi die we in grote hoeveelheden in de winkels zien liggen. Als we echt iets willen doen om de aarde op lange termijn leefbaar te houden, is het belangrijk om te gaan minderen.

Kapitalisme

De angel in de voetzool van de wereld is het kapitalisme. Zaken als biodiversiteit, klimaat en milieu zijn niet verdisconteerd in de prijzen van producten. Het loont om de belangen van dieren, natuur en toekomstige generaties te benadelen als je varkensboer bent of producent van handzeep-pompjes, ballonnen, goedkope kleding enzovoorts. We moeten op zoek naar manieren om menselijke arbeid zó aan te wenden dat die niet langer tegengesteld is aan collectieve, toekomstige belangen. Zaken als een basisinkomen kunnen daar een rol in spelen, een herwaardering van handwerk, zoals handmatig wieden in plaats van met chemische bestrijdingsmiddelen en een focus op slow-living . Het geloof dat technologie ons gaat redden is een sprookje

Consuminderen

In tegenstelling tot zonneparken, windmolens en biomassa is consuminderen niet in een winstmodel te gieten, terwijl dat is wat we zouden moeten doen. Minder dierlijke producten eten bijvoorbeeld: niet alleen één van de belangrijkste oorzaken van broeikasgassen, maar ook van de biodiversiteitsafname, die minstens zo alarmerend is. Dat is een klimaatmaatregel die de belastingbetaler niets kost en zeer effectief is. Minder vliegen. Minder dingen kopen. Eerder naar bed, zodat het licht niet tot middernacht hoeft te branden. Volgens sommigen is dit niet realistisch. Maar het land vol zetten met windmolens en ondertussen doorgaan met uitstoten en consumeren: is dat reëel?

Ankie Voerman en Kirsten de Wrede zijn fractievoorzitter van de Partij voor de Dieren in de provincie en de gemeente Groningen.


menu