Opinie: 'De rechtsstaat blijft gewoon overeind'

Als een geïnfecteerde zich aan de gedwongen isolatie of quarantaine onttrekt, kan hij worden gestraft met een gevangenisstraf van maximaal vier jaren of een geldboete van maximaal 87.000 euro. Foto ANP/Jean-Pierre Geusens

Ook al is het strafrecht on hold , de wet geeft de overheid diverse mogelijkheden om in de strijd tegen het corona-virus onwillige burgers in het gareel te houden.

De coronacrisis heeft grote gevolgen in de samenleving. Het maatschappelijke leven is voor een deel stil komen liggen. Ook de professionals in het strafrecht zijn in een ruststand gekomen. De gerechten zijn immers gesloten, tenzij het om urgente zaken gaat; penitentiaire inrichtingen en tbs-klinieken zijn niet toegankelijk voor bezoek; taakstraffen worden vooralsnog niet uitgevoerd, enzovoort. Maar ook in deze heftige tijd blijven het strafrecht en onze rechtsstaat functioneren. Het is goed aandacht te hebben voor enkele mogelijke strafrechtelijke consequenties.

Noodverordening

Zondag kondigde het kabinet noodmaatregelen af. Scholen, sauna’s, restaurants en coffeeshops werden gesloten. Bovendien is het verboden om deel te nemen aan openbare samenkomsten waar meer dan honderd mensen gelijktijdig aanwezig zijn. Naar aanleiding hiervan zijn door alle veiligheidsregio’s in ons land noodverordeningen vastgesteld. Daarin is onder meer geregeld dat alle aanwijzingen ter uitvoering van deze verordening van daartoe bevoegde ambtenaren onmiddellijk dienen te worden opgevolgd.

Het gaat dan om aanwijzingen van politieagenten, leden van de Koninklijke Marechaussee en, speciaal voor deze coronacrisis, alle gemeentelijke toezichthouders en buitengewone opsporingsambtenaren (BOA’s). Als instructies van deze bevoegde ambtenaren in het kader van de noodverordening niet onmiddellijk worden opgevolgd, is sprake van een overtreding (artikel 443 van het wetboek van strafrecht) die wordt bestraft met een hechtenis van ten hoogste drie maanden of een geldboete van de tweede categorie (maximaal 4.350 euro).

Verplichte melding

Daarnaast is de Wet Publieke Gezondheidszorg van belang. Op grond hiervan geldt een verplichting voor een arts om bij de GGD melding te maken van een met corona besmette persoon. Daarbij moeten de personalia van en de relevante medische informatie over de geïnfecteerde worden doorgegeven. De GGD geeft deze informatie vervolgens door aan de voorzitter van de Veiligheidsregio en/of de burgemeester, en aan het RIVM.

Uitzondering op beroepsgeheim

Normaal gesproken is een arts strafbaar indien hij een beroepsgeheim schendt. Van een dergelijke schending is sprake indien hij vertrouwelijke medische gegevens van een patiënt verspreidt. De meldingsplicht bij een corona-infectie is echter een uitzondering op deze geheimhoudingsverplichting voor artsen. Sterker nog, indien de arts geen melding van een infectie maakt, kan hij worden vervolgd. Overtreding wordt bedreigd met een hechtenis van maximaal twee maanden of een geldboete van maximaal 4.350 euro.

Een geïnfecteerde persoon kan, als hij daartoe niet vrijwillig bereid is, op last van de voorzitter van de Veiligheidsregio onverwijld ter isolatie in een ziekenhuis worden opgenomen. Een met corona geïnfecteerde persoon kan bovendien ook gedwongen in quarantaine worden geplaatst. Indien een geïnfecteerde zich aan de gedwongen isolatie of quarantaine onttrekt, kan hij worden gestraft met een gevangenisstraf van maximaal vier jaren of een geldboete van maximaal 87.000 euro. Een forse strafbedreiging dus waarmee de ernst van het strafbare feit wordt benadrukt.

Dood door schuld

Indien iemand aanmerkelijk onvoorzichtig of nalatig met zijn infectie omgaat en daardoor een ander besmet, loopt hij of zij het risico te worden vervolgd voor zwaar lichamelijk letsel of – nog erger – dood door schuld. In de rechtspraak kennen we voorbeelden van dergelijke zaken waarbij besmetting plaatsvond met hiv of met de Q-koorts. Dood door schuld kent een maximum gevangenisstraf van twee jaren.

De primaire taak van de overheid nu is om de verspreiding van het virus in te dammen. De wet biedt diverse mogelijkheden om onwillige burgers daarbij in het gareel te houden. Mochten mensen zich zodanig gedragen dat de volksgezondheid wordt geschaad, dan kunnen sancties worden opgelegd. Zodra het weer kan, zal zo’n proces met alle normale waarborgen – waaronder het recht op een effectieve verdediging – worden gevoerd. Het strafrecht is weliswaar on hold , maar de rechtsstaat blijft gewoon overeind.


Tjalling van der Goot is advocaat bij Anker & Anker Strafrechtadvocaten in Leeuwarden.

menu