Opinie: Ga serieus strijden tegen ongezonde leefstijl

De vrijblijvendheid moet verdwijnen als het gaat om een gezonde leefstijl. Foto Archief ANP/Roos Koole

Een ongezonde leefstijl vergroot de kans dat een patiënt met het coronavirus op de intensive care belandt of overlijdt. Als het virus bedwongen is wordt het tijd voor een deltaplan voor een gezonde manier van leven.

‘Mensen met leefstijlgerelateerde ziekten als diabetes type 2, hart- en vaatziekten, obesitas en rokerslongen hebben naar schatting een 250 procent hogere kans op een ic-opname bij een infectie met Covid-19.’ Dit schreven Remko Kuipers (cardioloog) en Martijn van Winkelhof (fiscalist) donderdag in de NRC . In hun stuk stellen zij vast dat preventie veel meer loont dan behandelen. Het loont meer in dubbel opzicht: veel meer mensen komen minder snel in het ziekenhuis en op de ic en het bespaart de Nederlandse belastingbetaler megabedragen in de gezondheidszorg.


Onthullend

Ook het UMCG rapporteerde deze week dat 90 procent van zijn coronapatiënten op de ic overgewicht heeft en dat het coronavirus juist met succes kan toeslaan in het vet van te dikke mensen. Het zijn onthullende feiten. De prangende vraag is nu: gaan we na de crisis ook ‘iets’ doen met die aan leefstijlgerelateerde ziekten? Tot dusver is deze discussie altijd vrijblijvend gevoerd. Want in een liberale samenleving is het in eerste instantie een verantwoordelijkheid van het individu zelf.

Maar die ongezonde leefstijl kost de samenleving wel erg veel geld, dat wil zeggen publieke middelen die door de ‘ongezond levenden’ zonder veel besef worden afgewenteld op de hele samenleving. Het is dus niet de bedoeling om mensen die buiten hun schuld met allerlei rotziektes kampen ook nog eens te blameren. Het gaat mij hier om vermijdbare ziektes.


Deltaplan

Nogmaals: gaan we de ongezonde leefstijl nu eindelijk eens serieus aanpakken of modderen we gewoon op de oude voet voort? Een (heel groot) deel van de politiek zal na de crisis waarschijnlijk concluderen dat onze gezondheidszorg op essentiële onderdelen hopeloos heeft gefaald en dat er veel meer bedden, ic-capaciteit, beschermingsmateriaal en gezondheidsmedewerkers bij moeten. We moeten er helemaal klaar voor zijn als er weer zo’n virus deze kant op komt, ergo er moeten miljarden extra naar de gezondheidszorg.

Een waarschijnlijk veel kleiner deel zal pleiten voor een soort deltaplan voor een gezonde leefstijl, waarmee we meer mensen langer gezond houden. Daardoor hebben ze veel meer weerstand tegen virussen, kunnen we veel ziekenhuisopnames voorkomen en zo de groei in de kosten voor de gezondheidszorg een beetje afremmen.


Stringent beleid

In zo’n deltaplan zou in de strijd tegen het roken, het ongezond eten en het niet bewegen alle vrijblijvendheid eraf moeten. Een stringent bestrijdingsbeleid kan met behulp van vele instrumenten worden gevoerd. Natuurlijk begint het met het overtuigen, overtuigen en nog eens overtuigen van burgers en bedrijven. Noem het indoctrineren. Je kunt ook nadenken over beloningen voor hen die bewijsbaar hun ongezonde levensstijl verruilen voor een gezondere. Maar zo nodig moet het ook worden afgedwongen.

Opties: de productie en verkoop van sigaretten geheel verbieden, de belasting op ongezond eten en drinken zo sterk verhogen dat het nauwelijks meer loont om het te produceren, de hoogte van zorgpremies koppelen aan de bereidheid van hardnekkig ongezond levende burgers om mee te werken aan specifieke programma’s en verplichte bewegingsprogramma’s voor kinderen en jongeren op scholen. Er is natuurlijk veel meer te bedenken.


Tegenargumenten

De argumenten tegen dit soort maatregelen zijn vaak redelijk:

1. Een ongezonde levensstijl is niet zelden terug te voeren tot de genen of de opvoeding

2. Burgers worden verslaafd gemaakt aan ongezonde gewoontes door de tabaksmaffia, de voedingsindustrie en onze ‘eetomgeving’.

3 Veel kostenverhogende maatregelen zullen met name de armen treffen, die vanwege verschillende milieufactoren minder gezondheidsbesef hebben en te weinig geld voor het vaak duurdere gezonde voedsel.

4. Zieke mensen moeten niet nog eens extra gestraft worden.

Door de bank genomen correcte argumenten. Bij het inzetten van de stevige preventieve maatregelen moet er dan ook goed naar de persoonlijke omstandigheden worden gekeken en moet er een overgangsperiode worden ingebouwd. Redelijkheid en rechtvaardigheid moeten de uitgangspunten zijn.


Risico

Maar degenen die zich uitspreken tegen een stringent preventieprogramma zou je kunnen vragen: wil je de kosten van de gezondheidszorg eindeloos laten stijgen omdat een deel van de burgers niet bereid of bij machte is om zich verantwoord te gedragen? Je kunt ze ook verwijzen naar de volgende passage uit bovengenoemd artikel van Kuipers en Van Winkelhof waarin ze over het risico dat gezondheidsmedewerkers nu lopen, schrijven: ‘Stel je je eigen leven in de waagschaal voor iemand die in diens eigen leven geen interesse in een gezonde leefstijl heeft getoond en ergo het risico (en de kosten) daarvan op de maatschappij heeft afgewend?’ Gelukkig denken onze gezondheidsmedewerkers daar in het heetst van de strijd niet over na.


Jan Vos is voormalig projectdirecteur economie bij de provincie Groningen

menu