Opinie: God, vergeef ons de onbarmhartigheid

Afghaanse vluchtelingen uit het door brand verwoeste kamp bij Moria op het Griekse eiland Lesbos. Foto: DIMITRIS TOSIDIS

Het besluit van onze regering om slechts honderd vluchtelingen van het eiland Lesbos op te nemen getuigt van een beschamende onbarmhartigheid.

Het is 1938. Kurt Rosenthal (26) uit Düsseldorf, zoon van een Joodse vader, besluit te vluchten naar de Verenigde Staten, waar zijn zus woont. Op 12 maart steekt hij de grens met Nederland over. Te voet gaat hij naar Doetinchem, via Arnhem reist hij met de trein naar Den Haag. Hij komt terecht bij een Joods vluchtelingencomité in Amsterdam. Omdat hij geldige reispapieren nodig heeft, gaat hij naar de vreemdelingenpolitie. Daar wordt hij in hechtenis genomen en terug naar Duitsland gestuurd. De nazi’s brengen hem naar Dachau.

Een half miljoen Joden konden net voor de oorlog nog vluchten uit nazi-Duitsland, maar zij vonden geen land dat hen wilde opvangen. En toen in 1938 de vluchtelingenstroom voor een dijkbreuk zorgde, sloot ook ons land de grenzen.

Terug naar Duitsland

Er restte Joodse vluchtelingen geen andere mogelijkheid dan illegaal te proberen een grens over te steken. Er ontstonden netwerken van mensensmokkelaars die Joden illegaal hielpen te vluchten. Maar wie de grens over kwam en bij een controle werd opgepakt, werd terug naar Duitsland gebracht, ook als afschrikking voor andere Joodse kandidaat-vluchtelingen.

Het geweld van de Kristallnacht wekte heel even solidariteit. Nederland besloot op 19 november 1938, tien dagen na Kristallnacht , dat Joden die illegaal het land hadden bereikt, konden blijven, al was het oogmerk ze snel te laten emigreren naar een ander land. Een beschamend aantal van vijftienhonderd ongenode vluchtelingen werd getolereerd, maar de opvangkosten werden op Joodse liefdadigheidsorganisaties verhaald.

Strenge controles

Nederland ondernam ook diplomatieke initiatieven om met andere buurlanden een transitzone in te stellen voor Joden die overzee wilden vluchten. Het plan wekte weinig of geen enthousiasme in het buitenland en werd snel in de la gestopt. Het beleid verstrakte en op 17 december sloot ons land de grenzen. Vanaf dat moment werden Joden zonder legale papieren direct teruggestuurd. Op Kerstmis 1938 bracht een bus een eerste groep van zeventig Joodse vluchtelingen naar Duitsland. Aan alle grenzen waren er strenge controles om de Joodse vluchtelingen tegen te houden. Nederland zette duizend extra grenswachters in, er gingen stemmen op om het aantal tot twintigduizend op te rekken, maar dat gebeurde niet. Wel kwamen er ‘vliegende teams’, die op de meest precaire plaatsen werden ingezet.

Mensonwaardig

Juli 2020: een meerderheid van de Kamerleden stemt tegen het opnemen van vijfhonderd weeskinderen uit Griekse opvangkampen waar ze leven onder mensonwaardige omstandigheden. Griekenland heeft de EU-lidstaten meerdere malen om hulp gevraagd om samen opvang te bieden aan deze kinderen. In tegenstelling tot andere Europese landen besluit ons land niet mee te doen.

September: uit volstrekte wanhoop stichten enkele van de dertienduizend mensen die al jarenlang onder dezelfde mensonterende omstandigheden in het kamp leven, brand en het hele kamp wordt verwoest. Na een urenlang overleg neemt onze regering het onvoorstelbaar beschamende en volstrekt onbarmhartige besluit om slechts honderd kinderen te gedogen en op te nemen, die bovendien in een kille aftreksom afgetrokken worden van het quotum van eventueel op te nemen vluchtelingen volgend jaar.

Onbarmhartigheid

Beschamende onbarmhartigheid lijkt in het DNA van onze regeringen te zijn gaan zitten. In 1938 vormden liberalen en christelijke partijen de regering, in 2020 is dat niet anders. En wijzelf, u en ik ? Hoe diep schamen wij ons voor dit beleid en wat doen wij persoonlijk? Wat zit er in ons eigen, persoonlijke DNA?

Als predikant bid ik: God, vergeef ons land.

Alfons van Vliet is PKN-Predikant in Leeuwarden.

menu