Opinie: Duurzaamheid geschaad bij handelsverdragen

Het sluiten van kolencentrales zou onder het nieuwe CETA-handelsverdrag tot Canadese claims bij een arbitragehof kunnen leiden.

In het debat over nieuwe handelsverdragen met Canada en Mercosur moet Nederland duurzaamheid willen bevorderen. Het goedkeuren van het CETA-verdrag zou tot hoge schadeclaims kunnen leiden wegens het sluiten van de gaskraan in Groningen.

De internationale handel heeft flinke klappen gehad als gevolg van de coronacrisis. Nu we daar langzaam uit krabbelen, trekt de handel hopelijk weer aan. Dat is belangrijk voor Nederland. Toch dreigen juist hier twee belangrijk handelsverdragen niet goedgekeurd te worden: het CETA-verdrag met Canada en het EU-Mercosur-verdrag met Argentinië, Brazilië, Paraguay en Uruguay. In beide gevallen spelen de belangen van milieubescherming en van werknemers een belangrijke rol.

Arbitragehof

Het CETA-verdrag kwam met de hakken over de sloot door de Tweede Kamer. Nu is de Eerste Kamer aan zet. De coalitie heeft daar geen meerderheid. Het wordt daarom spannend of er genoeg oppositiepartijen kunnen worden overgehaald. Sommige senatoren aarzelen vanwege het internationale arbitragehof dat CETA invoert voor buitenlandse investeerders. Nu moeten Canadese investeerders nog naar de Nederlandse rechter als hun investeringen in waarde verminderen, bijvoorbeeld omdat de gaskraan dichtgaat of er wordt afgestapt van kolen. CETA geeft hen de mogelijk naar een arbitragehof te stappen dat staten kan veroordelen tot zeer hoge schadevergoedingen.

Belemmering energietransitie

Zulke schadevergoedingen heeft Nederland nog nooit betaald, dus is dat onder CETA ook niet te verwachten, zei minister Kaag. Maar Canadezen investeerden maar liefst 25 miljard euro in Nederland in 2018. Die bedrijven gaan wel degelijk van het arbitragehof gebruikmaken en claims indienen. Ze kunnen zo de energietransitie bemoeilijken. Zo’n systeem is onwenselijk en ook niet nodig tussen landen met goed werkende rechtssystemen. Canada kan er niet op tegen zijn om zo’n hof te schrappen: het haalde dit arbitragesysteem juist uit het nieuwe handelsverdrag met de VS. Zo heeft ons land meer vrijheid om milieubeleid te voeren, aldus de Canadese minister van Buitenlandse Zaken. Om diezelfde reden zou Nederland ook moeten afzien van een apart arbitragehof.

Duurzaamheid

Daarnaast stoort het senatoren dat milieu- en arbeidsregels in CETA niet juridisch afdwingbaar zijn. Als deze duurzaamheidsregels worden overtreden, kunnen geen sancties worden opgelegd. Er kunnen alleen niet-bindende aanbevelingen worden gedaan. Canada had nota bene voorgesteld om financiële sancties op overtredingen toe te voegen, maar dat wees de EU af.

Sancties

Onlangs hebben de Nederlandse en Franse regeringen voorstellen gedaan om alsnog sancties in te voeren. Ze lijken daarmee zorgen over CETA weg te nemen bij sommige senatoren. Dat is naar onze mening niet terecht. Het is nog maar een plan namelijk, en de Europese Commissie gaf tot nu toe steeds aan tegen dit soort sancties te zijn. Het is dus nog maar de vraag of het plan kan worden uitgevoerd. Eerst zien, dan geloven, zouden wij zeggen.

Het afdwingbaar maken van duurzaamheidsbepalingen in EU-handelsverdragen is hard nodig. Sancties bij schending van duurzaamheidsregels zou een standaard onderdeel van die verdragen moeten worden. Aan niet-afdwingbare rechten heb je weinig namelijk. Sancties op overtreden van milieu- en arbeidsregels zouden daarom alsnog in CETA moeten worden vastgelegd, vóór de Eerste Kamer met ratificatie instemt.

Ontbossing

Hetzelfde geldt voor het EU-Mercosur-verdrag. De Tweede Kamer stemde op 2 juni voor een motie om dat verdrag niet te steunen, met name vanwege milieuredenen. Het verdrag kan niet voorkomen dat wordt doorgegaan met de ontbossing van het Amazonegebied om zo meer vlees en soja aan Europa te kunnen verkopen. Dat is een terechte zorg. In het Brazilië van president Bolsonaro kunnen we er niet op rekenen dat het land zich vrijwillig aan milieuregels houdt. Als praten niet helpt, moet je daar een stok achter de deur hebben in de vorm van sancties.

Dr. Wybe Th. Douma is onafhankelijk juridisch expert via EU Legal – Centre for European and International Law. Prof. Harro van Asselt is verbonden aan de University of Eastern Finland. Ze hebben met een dertigtal hoogleraren, onder wie drie uit Groningen, deze en andere bezwaren tegen CETA in een open brief aan de Eerste Kamer uiteengezet. De brief is beschikbaar op www.eulegal.nl .

menu