Opinie: 'Kijk, luister en bewonder wat er gebeurt in het onderwijs'

Leerlingen van 't Talent in Schijndel in de klas tijdens de coronacrisis. De basisschool is een proef begonnen, waarbij leerkrachten in een drive-in les geven aan groepjes van maximaal drie leerlingen. Foto ANP/ROB ENGELAAR

De Onderwijsraad gaat in haar advies over de schoolsluiting terug naar een te smalle, op prestatie gerichte kijk op het onderwijs. De school is meer dan een leerfabriek.

Op de voorpagina van het Dagblad van het Noorden van 16 april staan onder de kop ‘Lever de zomervakantie in’ adviezen van de Onderwijsraad aan de regering over welke maatregelen te nemen bij verlenging van de schoolsluiting. Analyse: bij langere schoolsluiting wordt wegwerken van leerachterstanden noodzaak. Oplossing: inleveren van zomervakantie en verlenging van schooldagen worden niet uitgesloten. Zowel analyse als oplossing verdienen het om op hun merites beoordeeld te worden, een beoordeling die ik begin bij de focus van de Onderwijsraad op leerresultaten.

Afgerekend

De kiem van het ‘resultaatgericht kijken’ is gelegd in de jaren tachtig van de vorige eeuw. De pedagogische wetenschappen keerden zich af van het kijken vanuit het kind en zijn leefwereld om te kijken naar leerlingen vanuit ‘externe kwaliteiten’. Leerprestaties van kinderen worden daarbij afgezet tegen ‘betrouwbaar en valide’ vastgestelde ontwikkelingslijnen en leercurves. ‘Objectieve’ testresultaten zijn het kwaliteit-adagium, Cito-toetsen bepalen hoe het met de leerling gaat. Lerarenopleidingen volgden al snel: studenten leerden SMART leerdoelen te formuleren: Specifiek, Meetbaar, Acceptabel, Realistisch en Tijdgebonden. En sinds de overheveling van de ‘zorgplicht’ voor het onderwijs van de overheid naar schoolbesturen, zo’n kwart eeuw later, worden organisaties letterlijk afgerekend op leeropbrengsten. Resultaatgericht werken is aldus tot in alle haarvaten van het onderwijs doorgedrongen. Dat de Onderwijsraad nu tot een resultaatgericht advies komt als antwoord op de coronacrisis, zou dus geen verbazing kunnen wekken, alhoewel?

Doorgeschoten

In 2013 publiceerde diezelfde raad een rapport over de stand van educatief Nederland, genaamd Een smalle kijk op onderwijs . Meetbaarheid lijkt te ver doorgeschoten, niet-meetbare factoren die meespelen in het onderwijs moeten ook een rol gaan spelen in de kwaliteitsbeoordeling. Als gevolg pleitte de raad in 2016 in een rapport om over te stappen van het smalle beoordelen op een breed verantwoorden. De inbreng van de Nederlandse pedagoog Biesta was duidelijk, onderwijs gaat niet alleen om kwalificeren maar ook om socialiseren en subjectiveren. Leerlingen dienen niet allen taal en rekenen te leren, maar ook ingeleid in de samenleving te worden en daar een eigen weg in te vinden. Dit zien we graag in een volwassen democratie met intelligente oplossingen. En dan is het merkwaardig dat thans de Onderwijsraad in haar advies teruggekeerd lijkt te zijn naar de smalle kijk. Waarom vind ik dit zo jammer? Ben ik tegen meten is weten, tegen externe kwaliteitseisen en standaarden? Nee, uiteraard niet, maar ik vind wel dat de belangrijkheid ervan genuanceerd kan worden. Waarom?

Leefgemeenschap

Onderwijs is meer dan een leerfabriek met steeds meer eisende toets- en tijdsdruk, jagend naar hogere prestaties. De kijk op school als leefgemeenschap verdient minimaal een gelijkwaardige plaats. De school is namelijk de plek waar leefwerelden van kinderen letterlijk samenkomen. De plek waar nota bene op dit moment de pedagogiek in de taal van nogmaals Biesta letterlijk onderbroken wordt. Kinderen, ouders en leraren zijn tastend bezig om onderwijs gemeenschappelijk inhoud en vorm te geven. Die complexe situatie verdient de traagheid om te kijken en luisteren naar wat er op dit allemaal gebeurt, en welke lessen hieruit wellicht geleerd kunnen worden. In plaats van op woorden van de Groninger orthopedagoog Bladergroen (1908-1983) te hameren op het defect, pleit ik ervoor om in termen van de Nederlandse filosoof Cornelis Verhoeven (1928-2001) tijdelijk te wonen in uitstel. Kijk, luister en bewonder wat er gebeurt. Het advies dat dan volgt zal anders zijn dan het smalle, afgemeten advies van de Onderwijsraad. Die kijk op onderwijs als plek van leefwerelden wilde ik u, lezer, niet onthouden.

Cees Grol uit Termunten is ecologisch pedagoog.

menu