Het water in Nederland is minder schoon en gezond. Treuzelende overheid hindert verbeteren van de waterkwaliteit | opinie

Schoon en voldoende water is belangrijk voor de natuur in het Nationaal Park Dwingelderveld. Foto: Geurt Besselink

De waterkwaliteit in ons land is aan alle kanten slechter dan menigeen denkt, stelt Teo Wams, directeur Natuurmonumenten. Hij maakt zich grote zorgen dat de overheid zijn belangrijke voortrekkersrol niet goed oppakt.

Nederland is een waterland, ons water is de basis voor de hele maatschappij: voor onze natuur, voor drinkwater, landbouw en industrie. Volgens Europese afspraken moet ons Nederlandse water in 2027 schoon en gezond zijn. Het gaat om de kwaliteit én de hoeveelheid van het oppervlaktewater, maar ook om het onzichtbare grondwater.

Aan de geleidelijke verbetering van de waterkwaliteit is in de afgelopen tien jaar een einde gekomen. De laatste jaren is zelfs op verschillende plekken een verslechtering opgetreden. Nederland bungelt onderaan de Europese lijsten die gaan over waterkwaliteit. In 2019 voldeed maar één procent van ons water aan alle Europese eisen. Dat is uiterst zorgelijk.

Ook watertekorten zijn aan de orde van de dag. De overheid moet daarom snel in actie komen om verdere schade voor de natuur te beperken en ook hoge boetes te voorkomen.

Desastreuze gevolgen

Gebrekkige waterkwaliteit als gevolg van pesticiden, meststoffen en verontreiniging zorgt ervoor dat in natuurgebieden steeds minder planten en dieren zich thuis voelen in het water. Voor bepaalde kwetsbare planten kan een kleine verslechtering van de waterkwaliteit al desastreuze gevolgen hebben. In veel laagveengebieden staan hele biotopen onder grote druk vanwege onvoldoende schoon water.

Niet alleen met de kwaliteit is het slecht gesteld, ook de hoeveelheid water staat onder druk. De vorige drie kurkdroge zomers bedreigen onze kwetsbare natuurgebieden. Zonder voldoende water is er geen trilveen, maar ook bomen vallen om, letterlijk. Herstel kan jaren duren of is soms niet meer mogelijk.

Ons land is eeuwenlang ingericht op de strijd tegen het water. Daarom wordt water via sloten, beken, kanalen en rivieren bliksemsnel afgevoerd naar de zee. Dit en het flinke gebruik van grondwater leidt tot onnodige watertekorten tijdens droge jaren, die door klimaatverandering steeds vaker zullen voorkomen.

Overbodige sloten dichtgooien

De oplossing voor dit tekort is meer water vasthouden. Dit kan door ons land anders in te richten en minder water op te pompen. Dus overbodige sloten dichtgooien en water vasthouden in de buurt van natuurgebieden met behulp van waterrijke overgangszones rond natuur. Gebieden waar aangepaste landbouw, recreatie en wonen een plek hebben.

Provincies en waterschappen zijn nu verantwoordelijk om droogte aan te pakken, maar strenger toezicht is vereist. De nationale overheid moet minimale eisen voor het oppompen van grondwater opleggen en controleren of deze afspraken worden nagekomen.

Ook ons mestgebruik is cruciaal. Nederland heeft al jaren een uitzondering op Europese regels en mag daardoor extra mest uitrijden. Maar in droge jaren komt veel hiervan, met name op de zandgronden, in ons water terecht, met alle gevolgen van dien voor kwetsbare planten en dieren.

Inzetten op kringlooplandbouw

Dit kan beter: door vol in te zetten op een omslag naar kringlooplandbouw. Daarbij zijn beperkingen op het gebruik van pesticides en extra handhaving nodig. De overheid is aan zet om de boeren te helpen bij deze omslag naar kringlooplandbouw. Boeren die natuurvriendelijker willen boeren moet de overheid extra belonen.

Europese regels verplichtten Nederland om in 2015 de waterkwaliteit in een goede toestand te laten verkeren, maar deze doelstelling werd tweemaal uitgesteld. Nu is 2027 de ultieme deadline. Het is de laatste kans om aan de Europese doelen te voldoen en te zorgen voor voldoende en schoon water.

De minister heeft de Tweede Kamer echter al laten weten dat ‘nog niet overal in Nederland alle doelen gehaald worden in 2027.’ Wanneer we nu niet handelen kan dit na 2027 leiden tot hoge boetes en een impasse vergelijkbaar met de uitspraak van de Raad van State over stikstof in 2019. Dit kan de overheid nu nog voorkomen, maar dan moet wel alles uit de kast.

Nederland moet waterland blijven maar op zo’n manier dat water en natuur samen gaan. Voor onze natuur, voor drinkwater, landbouw en industrie is dit essentieel!

Teo Wams is directeur van Natuurmonumenten

Je kunt deze onderwerpen volgen
Opinie