Opinie: ‘Gasselte 40 jaar later: dreiging nog steeds actueel’

Demonstratie in 1979 in Gasselte tegen de opslag van kernafval in zoutkoepels. Foto Archief Folkers\Karel Bekkenk

Veertig jaar na een grote demonstratie in Gasselte tegen de opslag van kernafval is opslag in zoutkoepels opnieuw een mogelijkheid.

Op 2 juni 1979, 40 jaar geleden, was er een grote demonstratie in Gasselte tegen de opslag van radioactief afval in zoutkoepels in Noord-Nederland. De opslagplannen werden uitgesteld maar niet afgesteld. Binnenkort begint de regering een nieuwe discussieronde en komen de plannen weer op tafel.

Gevaar

Het grote probleem van kernafval is dat het heel lang gevaarlijk blijft. Volgens de regeringen van zowel Duitsland als Zwitserland blijft het hoogradioactief afval een miljoen jaar gevaarlijk. De Nederlandse regering noemt 250.000 jaar, maar ook dat is een niet voor te stellen lange tijd. Een splinternieuwe film hierover van Wil van Bleisem staat op www.HoudGroningenOvereind.nl

Zoutkoepels

De noordelijke zoutkoepels kwamen op 18 juni 1976 in beeld toen minister Lubbers van Economische Zaken (regering Den Uyl/Lubbers) meedeelde dat vijf zoutkoepels in aanmerking komen voor proefboringen voor opslag van kernafval: Gasselte, Schoonloo, Pieterburen, Onstwedde en Anloo. Overal in de provincies Groningen en Drenthe kwam het meteen tot de oprichting van actiegroepen. In februari 1977 werd een demonstratie gehouden in Onstwedde. Hieraan namen enkele duizenden burgers en boeren deel, de laatsten met hun trekkers. Zo ontstond een breed volksverzet.

Demonstratie

De minister van Economische Zaken Van Aardenne kondigde in juli 1978 een versnelde uitvoering van de proefboringen aan. Dat was aanleiding voor de demonstratie in Gasselte die gehouden werd op 2 juni 1979 en waar volgens de politie 25.000 en volgens de organisatoren 40.000 mensen aan deelnamen. De organisatoren kregen volop medewerking van alle instanties, ook van de politie die helemaal geen zin had om bewoners weg te moeten jagen als de proefboringen door zouden gaan.

Brede Maatschappelijke Discussie

Daarna kwam de door de regering georganiseerde Brede Maatschappelijke Discussie en dat leidde in 1985 in de Tweede Kamer tot uitstel van de proefboringen. Door het uitstel zou de berging van kernafval niet op tijd klaar zijn en zou de kerncentrale in Borssele het hoogradioactieve afval niet kwijt kunnen. Om te voorkomen dat de kerncentrale zou moeten sluiten, koos de regering voor een tijdelijke opslag bovengronds bij de Centrale Organisatie Voor Radioactief Afval (COVRA) in Zeeland.

Friesland

In 1987 noemde een door de regering ingestelde onderzoekscommissie ook zoutkoepels in Friesland. Vanaf dat moment staat de zoutkoepel bij Ternaard hoog op de lijst. Vanaf 1993 kwam ook klei in beeld. Een TNO-rapport noemde met name gebieden rond Terwispel, Steggerda, Sneek en Bantega. Tot proefboringen kwam het echter niet en sindsdien zijn ook geen nieuwe plannen gemaakt.

Geld

Een belangrijke reden voor uitstel van de berging ondergronds is geld. In juni 2017 liet minister Schultz weten dat die berging 2 miljard euro gaat kosten, terwijl er 89 miljoen euro in kas was. Door te wachten met de opslag hoopte de regering jaar op jaar 4,3 procent rente te halen over die 89 miljoen euro om zo de berging te kunnen betalen. Maar de rente is voortdurend een stuk lager, het eindbedrag wordt niet gehaald en zo worden de financiële lasten doorgeschoven naar de toekomst. Alle regeringen deden echter of het probleem was opgelost door de opslag bij de COVRA en dat werd breed geloofd. Ze voerden een-kop-in-het-zandbeleid.

Europese Commissie

Maar helaas voor de regering, de Europese Commissie (EC) stak een spaak in het wiel. De Commissie eiste dat alle landen voor september 2015 een plan zouden maken voor de definitieve berging van radioactief afval. Minister Schultz koos in 2016 echter voor de instelling van een klankbordgroep. Een jaar later stelde ze een kwartiermaker aan en dat leidde tot verder uitstel. Op 18 oktober 2018 schreef staatssecretaris Van Veldhoven: „De totstandkoming van de klankbordgroep zal een participatief proces zijn waarin alle stake-holders worden betrokken. Ik streef ernaar de klankbordgroep medio 2019 te hebben ingesteld.”

Opnieuw

Het is onbekend wat de stand van zaken nu is. Maar het is zeker dat na de instelling van de klankbordgroep de discussie over opslag in zoutkoepels of kleilagen weer aan de orde komt. Veertig jaar na de demonstratie in Gasselte begint het allemaal opnieuw.

Herman Damveld is zelfstandig onderzoeker en publicist over energie.

Je kunt deze onderwerpen volgen
Opinie
menu