Opinie: Coronacrisis legt pijnlijke keuze tussen gezondheid en kostenplaatje bloot

Het aantal corona-patiënten op de intensive care neemt af. Foto: Jeroen van Eijndhoven/Beeld We

De huidige Covid-19-crisis maakt pas echt duidelijk hoe pijnlijk het is als we economie tegen gezondheid moeten afwegen en hoeveel gezondheid ons kost.

Hopelijk komen we deze zomer weer gezond uit de huidige Covid-19-crisis. Wetenschappers voorspellen echter dat deze epidemie weer kan terugkomen en, nog erger, dat we in de toekomst vaker dit soort pandemieën kunnen verwachten.

Hoe we hier op moeten reageren is een heel moeilijke vraag voor een samenleving als de onze, waarin we eigenlijk twee hoofddoelen hebben, namelijk zoveel mogelijk persoonlijke welvaart en een zo lang mogelijk leven. Met persoonlijke welvaart bedoel ik dat we persoonlijk zoveel mogelijk spullen en diensten kunnen kopen.

Publieke welvaart is minder populair: hoe minder belasting, hoe beter. En we streven daarnaast naar een zo lang mogelijk leven, met name door een goede ziekenzorg, dus met ruime toegang tot vaccins en andere medicijnen en met veel ziekenhuizen.

In de praktijk werken deze doelen elkaar helaas tegen. In onze inspanning om zo veel mogelijk welvaart in Nederland en Europa te verzamelen, veroorzaken we een ongezond leefklimaat. Dit is het duidelijkst te zien met fijnstof en stikstof in de lucht. Deze luchtvervuiling zorgt in Europa jaarlijks voor ongeveer 400.000 te vroeg overleden burgers. In Nederland schatten we dit aantal op meer dan 10.000 Nederlanders die tien jaar te vroeg overlijden.

Gevaar van dieselauto's

Maar om de Europese economie niet te schaden, wordt bijvoorbeeld een van de voornaamste veroorzakers – de dieselauto – al jaren buiten schot gelaten. Dieselauto’s voldoen vaak niet aan de uitstooteisen van de EU en we weigeren de eisen te verscherpen. Ook de modernste dieselauto’s zijn nog steeds gevaarlijk doordat ze ultrafijnstof uitstoten.

En bij fijnstof gaat het er niet om hoeveel gram fijnstof een auto uitstoot, zoals nu helaas de normen opgesteld zijn, maar om het aantal deeltjes fijnstof. Hoe kleiner het deeltje, hoe gevaarlijker. Sinds 2000 neemt het aantal dieselauto’s sterk toe in Europa en verslechtert daardoor de stedelijke luchtkwaliteit voor fijnstof en stikstof. Naast dieselauto’s zijn er nog veel andere voorbeelden van (lucht)vervuiling en ongezonde werkwijzen als gevolg van ons streven naar maximale persoonlijke welvaart.

Nu blijkt uit een studie uit 2003 dat van de SARS-corona-epidemie de kans op overlijden 84 procent groter was als een geïnfecteerde afkomstig was uit een gebied met luchtvervuiling. De European Public Health Alliance waarschuwt ervoor dat mensen die een hart- of longziekte hebben, veroorzaakt of verergerd door luchtvervuiling, minder in staat zijn infecties van het coronavirus af te slaan.

Zou dat ook de reden zijn dat het virus zoveel slachtoffers maakt in Noord-Italië en Madrid, de meest vervuilde gebieden in Europa? En hebben we er daarom nog niet zoveel last van in Noord-Nederland, waar de lucht nog relatief schoon is?

Economische groei

Met het beleid om economie steeds voorrang te geven, bijten we in onze eigen staart. Iedere euro die we verdienen, raken we zo even hard weer kwijt aan onze gezondheidszorg. Nu al gaat bijna al onze economische groei op aan de toenemende kosten van de gezondheidszorg. Met de huidige Covid-19-crisis wordt pas echt duidelijk hoe pijnlijk het is als we economie tegen gezondheid moeten afwegen en hoeveel gezondheid ons kost.

Wellicht dat we met de angst voor deze pandemie en de economische schade die ze veroorzaakt wat meer ontzag krijgen voor luchtverontreiniging. Minder nadruk op economische groei ten koste van het milieu is essentieel voor onze gezondheid en voor onze economie. Economische groei zou beter gericht kunnen worden op duurzaamheid, zoals schone energie, in plaats van meer persoonlijke luxe. En minder hard rijden helpt natuurlijk ook enorm.

Cees Buisman is directeur van Wetsus in Leeuwarden en hoogleraar biologische kringlooptechnologie aan de Wageningen University

menu