Opinie: Het modernistische Groninger Forum verpest de historische Hanzestad Groningen

Het Groninger Forum. Foto: Corn� Sparidaens

Is het Forum wel een aanwinst voor de Stad? Of is het eerder een sluw gepresenteerde modernistische aanslag op wat rest van een historische Hanzestad?

Er komt maar geen eind aan de prijzenregen en de loftuitingen voor het Groninger Forum. De jury van ‘Beste Gebouw 2020’ spreekt van een ‘icoon’ ‘dat sterk contrasteert met de omgeving’. Daar houden moderne architecten wel van, van sterke contrasten met de omgeving en liefst een omgeving met wat ze smalend een hoog Anton Pieck-gehalte noemen.

Groningen heeft als oude Hanzestad binnen zijn diepenring nog een behoorlijk hoog Anton Pieck-gehalte, ook al wordt dat geleidelijk aan steeds minder en heeft met name de Tweede Wereldoorlog er een behoorlijk gat in geslagen, een gat waar modernistische architecten en progressieve bestuurders wel raad mee wisten. Vervelende bijkomstigheid voor hen is dat Stadjers al net zo weinig van vervreemdende modernistische architectuur houden als toeristen die liever Winsum dan Almere bezoeken.

Koude kermis

Wat dat betreft was het progressieve gemeentebestuur in 1991 al eens van een koude kermis thuisgekomen bij een volksraadpleging over de herinrichting van de Grote Markt waarbij de foeilelijke naoorlogse uitbreiding van het stadhuis (een ‘elegante vertegenwoordiger’ van de Nieuwe Zakelijkheid geheten) moest plaatsmaken voor het Waagstraat-project. De voorkeur van ruim tachtig procent van de stemmers ging uit naar het historiserende ontwerp van de Italiaanse architect Natalini en duidelijk niet naar de drie modernistische alternatieven die het elk met een paar lullige procentjes moesten doen. Overigens: toen Natalini om een ontwerp was gevraagd, was ook hij een modernist, maar tot schrik van de gemeente was hij nadien plotsklaps veranderd in een traditionalist.

Noordwand

Het plan om de noordwand aan te pakken kon in 2001 na een referendum de prullenbak in, vooral vanwege de geplande parkeergarage onder de Grote Markt. Voor de aanpak van de oostzijde ging een nieuw college van B&W sluwer te werk. Weer was er de belofte om de bevolking een stem te geven en tevens kwam de toezegging dat de invulling van de oostwand historiserend zou zijn (de gevels zouden aansluiten bij de gevels in de binnenstad). Dat laatste bleek te kloppen, maar niet op te gaan voor het kolossale gebouw van het Groninger Forum dat net achter de oostwand zou verschijnen. Een krappe meerderheid steunde in 2005 de plannen voor de oostwand.

Inspraak van de bevolking is mooi, maar een gewenste uitkomst is nog mooier. Dus toen de Stadjers in 2007 zoals beloofd hun mening mochten geven over de ingediende ontwerpen voor het Forum had de gemeente, wijs geworden door het echec met het Waagstraat-project, ervoor gezorgd dat er enkel viel te kiezen tussen zeven modernistische en nul historiserende varianten.

Aanslag

Zo zit Groningen nu opgescheept met alweer een aanslag op het oude hart. Met een gebouw dat vooral vanwege het fraaie gratis uitzicht vanaf het dakterras veel bezoekers trekt die met de roltrap omhoog gevoerd worden en niet meer (tegen betaling van 6 euro!) honderden traptreden in de Martinitoren hoeven te beklimmen. Een toren waarvan het uitzicht de komende decennia toch al bedorven is door het enkele tientallen meters verderop gelegen Forum.

Monumentale steden als Amsterdam scoren op tal van terreinen beter dan niet-monumentale steden als Almere (Atlas voor gemeenten 2015). Het college van B&W onderschrijft dat, maar gaat ondertussen onverdroten door op het modernistische pad, ook met de benoeming van Nathalie de Vries van het Rotterdamse architectenbureau MVRDV tot stadsbouwmeester. Redacteur Rob de Kam is daar blij mee ( DVHN , 26/11), maar wie ons reeds gehavende centrum koestert en een blik op de website van MVRDV werpt, slaat de schrik om het hart.

Voorkeur bevolking

Dat de bevolking een sterke voorkeur heeft voor oude, monumentale binnensteden, blijkt niet alleen uit huizenprijzen, woonvoorkeuren en de bezoekcijfers van toeristen, maar bleek zoals gemeld ook al eerder uit de voorkeur voor het historiserende Waagstraat-ontwerp van de Italiaanse architect Natalini. Een stadsbestuur dat het beste met de stad en de Stadjers voorheeft, had bij de publieksenquête over het Forum in 2007 hooguit twee modernistische varianten voorgelegd, naast vijf historiserende. Het had een keerpunt in de decennialange aftakeling van het oude hart van Hanzestad Groningen kunnen zijn. Maar met Anton Pieck-architectuur ben je niet spraakmakend, met zielloze wereldarchitectuur wel. En de gemeente heeft geleerd hoe je met een zorgvuldig ingekaderde volksraadpleging toch je zin kunt doordrijven.

Ronald Kaatee uit Groningen is historicus

menu