Opinie: 'Hoe vermijden we files bij de supermarkt?'

Per tien vierkante meter winkeloppervlak mag er nog maar één klant zijn. Bij sommige supermarkten, zoals deze in Leeuwarden, ontstaan er rijen wachtenden. Foto Archief Anton Kappers-Thomasson

Supermarkten spelen een centrale en kritische rol in onze samenleving, zeker in crisistijd. Hoe voorkomen we dat we daar in de drukte belanden?

Het kabinet heeft op maandag 23 maart 2020 gekozen voor een ‘intelligente lockdown’ om de verspreiding van Covid-19 te beperken. Supermarkten mogen echter niet dicht, want zij behoren tot de zogeheten ‘vitale bedrijven’. Dit bevestigt de centrale en kritische rol van supermarkten in onze samenleving, zij voorzien in onze eerste levensbehoeften. Aan het begin van de coronacrisis werd duidelijk hoe serieus supermarkten hun verantwoordelijkheid nemen. Geconfronteerd met de gevolgen van hamstergedrag gingen zij samen met hun toeleveranciers tot het uiterste om de schappen gevuld te houden en te voorkomen dat hamsteraars hun eigen gelijk creëerden.

Sinds de uitbraak van Covid-19 is de verantwoordelijkheid van supermarkten, net als het virus, nog enorm gegroeid. Door te voorzien in de eerste levensbehoeften hebben zij letterlijk een centrale plaats in de samenleving. Alle potentiële contacten tussen huishoudens komen er samen. Daardoor vormen supermarkten een mogelijke achilleshiel in de strijd tegen de verspreiding van het virus. Ze worden daarom geacht om actief maatregelen te treffen om haar personeel en klanten te beschermen. Een enorme verantwoordelijkheid.

De grootste uitdaging is om het aantal klanten in de winkel te beperken. Retailers moeten als portier in de gaten houden dat er niet te veel klanten tegelijkertijd in de winkel zijn. In overleg met het CBL is besloten dat er per tien vierkante meter winkelruimte maximaal 1 klant binnen mag zijn. Aangezien supermarkten gemiddeld ongeveer duizend vierkante meter vloeroppervlakte hebben, betekent dit dat de maximale capaciteit honderd klanten is. De meeste winkels regelen dit door het aantal winkelwagens te limiteren op dit aantal.

Supermarktcapaciteit lijkt voldoende

Theoretisch gezien zijn er voldoende supermarktmeters in Nederland om de 10-vierkantemeter-regel goed uit te kunnen voeren. In Nederland is er zo’n 5 miljoen vierkante meter aan winkelruimte beschikbaar. Bij een gemiddeld aantal openingsuren van 80 per week betekent dit dat er een capaciteit is van 400 miljoen ‘boodschappenuren’ per week. Bij 8 miljoen huishoudens betekent dit dat een gemiddeld huishouden bij toepassing van de 10-vierkantemeter-regel maar liefst 5 uur kan winkelen per week. In de praktijk gaat een gemiddeld huishouden vier keer per week naar de supermarkt gaat en verblijft daar gemiddeld 20 tot 30 minuten per keer. Naar boven afgerond is dit dus twee uur aan benodigde boodschappentijd per week, terwijl er in theorie gemiddeld vijf uur beschikbaar is. Een econoom zou stellen: de gemiddelde bezettingsgraad bij toepassing van de 10-vierkantemeter-regel is 40 procent.

Filevorming in spitsuren?

Toch leert een rondgang onder supermarktondernemers dat er soms sprake is van filevorming, waarbij klanten kortere of langere tijd moeten wachten op een winkelwagen. Op een aantal momenten is het drukker in de supermarkt: dagelijks tussen 15 en 18 uur. En op vrijdag en zaterdag, de drukste dagen, tussen 12 en 18 uur. Over het algemeen wachten klanten geduldig in een rij, maar met het oog op potentiële verspreiding van het coronavirus is dit niet wenselijk.

In een aantal stedelijke gemeenten zoals Rotterdam, Groningen, Maastricht, Heerenveen, Zwolle en Tilburg ligt de kans op piekdrukte nog hoger dan elders. De gemiddelde beschikbare winkeltijd is daar tussen drie en vier uur. Dit onder aanname dat de boodschappen evenredig over de openingstijd verdeeld zijn en dat iedereen ook daadwerkelijk alleen winkelt. En dat is dus vaak niet het geval. Nog groter is de kans op piekmomenten in gemeenten waar de gemiddelde beschikbare winkeltijd minder dan drie uur is, zoals in Amsterdam, Den Haag, Leiden en bijvoorbeeld Wageningen.

Tips in filevorming te voorkomen

Hoewel er dus genoeg capaciteit aan supermarktruimte in Nederland aanwezig is, kan het door ‘spitsuurshoppen’ en gemeentelijke variatie in de hoeveelheid beschikbare supermarktruimte per huishouden toch gaan knellen. Supermarkten kunnen verschillende acties ondernemen om klanten in die gevallen optimaal te bedienen:

* Ontwikkel een supermarktdruktekaart die je aan klanten mee kunt geven. Klanten zien dan op welke momenten van de week het gemiddeld drukker en minder druk is.

* Doe als supermarkt een leuke aanbieding als klanten meer dan 50 euro besteden in de daluren. Met een bosje tulpen komen klanten blij thuis en steunen supers bovendien onze mooie sierteeltsector.

Klanten kunnen tegenwoordig ook zelf de actuele drukte bij hun favoriete supermarkt checken via Google. Die houdt in veel gevallen aan de hand van door klanten opengestelde locatievoorzieningen bij hoe druk het is in de supermarkt. En omdat veel supermarkten tegenwoordig ook tot ‘s avonds negen of tien uur open zijn valt er altijd wel een rustig winkeluurtje te vinden.


Koert van Ittersum is hoogleraar marketing en consumentenwelzijn en coördinator Aletta Jacobs School of Public Health, Rijksuniversiteit Groningen; Laurens Sloot is hoogleraar Retail Entrepreneurship in Retailing, Rijksuniversiteit Groningen en oprichter en directeur EFMI Business School.

menu