Opinie: 'Paashaas, wilt u ook wel bidden?'

Een uitvaart in coronatijd vraagt om nieuwe rituelen. Geestelijke verzorgers kunnen daar een rol in spelen. Foto Alex Mulder

Geestelijk verzorgers kunnen een belangrijke rol spelen in de coronacrisis. Juist in een anderhalvemeter-samenleving is er grote behoefte aan verbindend contact.

Recent erkende premier Rutte geestelijk verzorgers terecht als een vitale beroepsgroep.. Ook zij worden zichtbaarder in coronatijd. Niet, omdat zij zoveel anders doen dan voorheen. Wel, omdat deze tijd met sociale afstand de behoefte aan verbindend contact (uit)vergroot. Zo ervaren zorgmedewerkers bij hun cliënten een sterke behoefte aan contact die voorbij de zorghandelingen en de beschermende kleding gaat. Ook is er terecht veel aandacht voor de impact van de coronacrisis op de zorgprofessionals zelf. Geestelijk verzorgers hebben daarin veel te bieden: zij slagen erin op heel eigen wijze verbinding te leggen en stellen betrokkenheid centraal bij cliënten, mantelzorgers en zorgprofessionals. Dat valt des te meer op nu de vraag naar geestelijke verzorging toeneemt en de geestelijk verzorgers noodgedwongen nieuwe vormen aan hun activiteiten geven. Ik schets een drietal sterke voorbeelden afkomstig uit een instelling voor mensen met een verstandelijke beperking in Noord-Holland.

Eilandjes

Al enige dagen voor de landelijke lockdown werd hier al besloten woonhuizen af te sluiten voor al het bezoek, inclusief de geestelijk verzorgers. Het werd hen al snel duidelijk dat de woningen tot eilandjes dreigden te worden. Verbondenheid tussen de mensen en woningen creëren werd daarmee prioriteit. Vanaf week twee startten zij een dagelijkse live vlog, bestaande uit een peptalk, een lied voor de jarige(n) en een korte viering/bezinning op wat er gaande is. Afgewisseld met bijdragen van collega’s uit andere disciplines, op zaterdag een liedjesfeest en op zondag is er een viering. Zeker 450 unieke kijkers per week (bewoners en medewerkers) volgen trouw deze vlogs.

Uitvaartritueel

Ook hier overlijden, net als elders, kwetsbare bewoners door het coronavirus. Rond de uitvaart gaat alles anders. Normaal is er veel ruimte voor de verhalen van betrokkenen. En de rouwauto wordt uitgeleide gedaan tot over de brug. Nu moest een nieuw ritueel bedacht. Ook om te voorkomen dat het laatste beeld de aanblik is van een overleden bewoner die in een lijkzak de woning verlaat. Betrokkenheid van medewerkers en bewoners stond ook nu centraal. Na de (gefilmde) uitvaartbijeenkomst rijdt de rouwauto langs het woonhuis van de overledene. De geestelijk verzorger loopt voorop. Tussen auto en thuisplek wordt een lint gespannen met daarop alle namen. De persoonlijk begeleider knipt vervolgens het lint door. De eerste keer legden bewoners spontaan bloemen neer tussen beide stukken lint. ‘Zo gaat dat met een nieuw ritueel: je kunt het deels uitdenken: maar het ontstaat’ door wat eenieder bijdraagt, aldus Anouk Helmich. Inmiddels staat dit nieuwe ritueel aan de basis van alle uitvaarten in corona-tijd bij de instelling.

Paashaaspak

En toen werd het ook nog Pasen. In paashaaspak trokken geestelijk verzorgers en collega’s langs de woningen met een verrassingsmand. Van bittere ernst naar ontroerende ontmoetingen. Waar het een week lang verslagenheid troef was, dansten bewoners nu spontaan in de tuin.

Voorbeelden als deze tonen de vitaliteit van de beroepsgroep van geestelijk verzorgers. Zij verbinden mensen in hun zorgen en dilemma’s, in hun feesten en vrolijkheid, en bieden steun en een hart onder riem. Nieuwe rituelen ontstaan om in gezamenlijkheid te vieren en te rouwen. Een medewerker over het nieuwe uitvaartritueel: ‘dit afscheid herstelt voor mij dat nare beeld van die lijkzak’. Is Paashaas spelen ook geestelijke zorg? Gelet op bewoners, zeker! ‘Paashaas, wilt u ook voor … bidden?’


Hanneke Muthert is universitair hoofddocent geestelijke verzorging en religiepsychologie, Rijksuniversiteit Groningen.

menu