Opinie: Preventie kan veel zorgkosten voorkomen

Preventie en kritisch kijken naar effectiviteit van behandelingen kan geld besparen dat aan betere zorg besteed kan worden.

De zorg groeit, maar niet alle zorg is nodig en effectief. Geld dat we besparen op vermijdbare en onnodige zorg moeten we extra investeren in (huis)artsen en streekziekenhuizen.

We hebben in Nederland te maken met meer dan één crisis. Er is een coronacrisis, en daardoor ligt een economische crisis op de loer. Maar er is er nog een crisis. Een gezondheidscrisis. Want meer dan de helft van alle Nederlanders heeft een chronische aandoening en de gezondheid van Nederlanders is ongelooflijk ongelijk verdeeld. Je opleidingsniveau bepaalt hoe lang je leeft en hoe gezond je bent. De afgelopen decennia is het niet gelukt om deze trend te keren.

Uitdijende zorg

Tegelijkertijd is de omvang van de zorg de afgelopen jaren gegroeid als kool. Doordat we vergrijzen. En door mooie medische innovaties. Maar we zien ook dat er nog steeds veel behandelingen worden verricht waarvan we nog niet weten of ze effectief zijn, of die juist bewezen niet-effectief zijn. Zoals kijkoperaties aan de knie bij mensen boven de 50, gastroscopie bij maagproblemen en het snel toenemende gebruik van zware opioïden.

We behandelen dus meer, en worden tegelijk ongezonder. Meer gezondheidszorg levert niet altijd meer gezondheid op. Dat kunnen we een gezondheidsparadox noemen. Bovendien is een deel van de samenleving ongezonder dan de rest. Terwijl we allemaal gezond willen zijn. Welk diploma je ook hebt, en waar je ook woont. Het moet dus anders. Ons denken moet meer van zorg naar gezondheid. Het moet eerlijker en beter.

Preventie

Willen we de gezondheidsongelijkheid verkleinen, dan moeten we sneller en uitgebreider ingrijpen door middel van preventie. De eerste levensjaren zijn in het bijzonder van belang, omdat een vroeg aangeleerde gezonde leefstijl het hele leven meer gezondheid oplevert. Denk aan de gezonde lunch verzorgd door de school, en extra sport en beweging voor alle kinderen. De coronacrisis toont aan dat een gezonde levensstijl mensen ook op hogere leeftijd weerbaarder maakt tegen ziekten.

Om mensen die het moeilijk vinden gezond te leven te helpen, moeten we bestaande succesvolle preventieprogramma’s veel breder en langer inzetten. Er zijn talrijke goede voorbeelden. Zoals ‘Keer Diabetes2 Om’, waarbij 30 procent van de deelnemers na afloop helemaal zonder diabetesmedicatie kan. Of het programma ‘In Balans’, dat is gericht op valpreventie van ouderen. Vorig jaar kwamen nog meer dan honderdduizend ouderen terecht op de spoedeisende hulp na een valpartij. Om de preventieprogramma’s op de juiste plek te krijgen, stellen we een Nationaal Regisseur Preventie aan. Die zorgt ervoor dat de programma’s terechtkomen in de buurten waar mensen dit het hardst nodig hebben. Ook zorgt de Regisseur dat de programma’s langdurig worden aangeboden, in plaats van de paar jaar zoals nu gebruikelijk is.

Ineffectieve zorg

Om deze investering in gezondheid te kunnen doen, zal kritischer moeten worden gekeken naar ineffectieve zorg. Naar schatting is 5 tot 10 procent van onze ziekenhuiszorg onnodig. Jaarlijks kost dit miljarden. En patiënten ondergaan een behandeling zonder dat deze nodig is. Het is daarom essentieel dat zorgverleners vaker gaan evalueren welke behandelingen niet of niet meer effectief zijn. Ook om routines te doorbreken. En moeten de kwaliteitskaders van beroepsgroepen explicieter en actueler worden. Ook is het belangrijk dat zorgverleners meer samenwerken.

Streekziekenhuizen

Met het geld dat we besparen op vermijdbare en onnodige zorg moeten we extra investeren in (huis)artsen en streekziekenhuizen. Het is belangrijk dat de (huis)arts meer tijd krijgt per patiënt. En dat als mensen dit willen, zij de (huis)arts digitaal kunnen spreken. Deze investeringen kunnen ook helpen bij het terugdringen van onnodige zorg. Doordat de arts tijd en daardoor ruimte krijgt om de voor- en nadelen van de behandelopties te schetsen en de patiënt zijn of haar verwachtingen kan delen. We investeren daarnaast in streekziekenhuizen. Streekziekenhuizen hebben het niet altijd makkelijk. Echter, het is de afgelopen jaren gebleken dat mensen een ziekenhuis in de buurt voor goede basiszorg juist enorm waarderen. Ook zij dragen bij aan preventie.

Uiteindelijk gaat het erom dat iedereen in de samenleving gezond wordt, gezond blijft en dat iedereen toegang heeft tot goede zorg.

Vera Bergkamp is Tweede Kamerlid voor D66 en Peter van der Voort is hoogleraar intensive Care UMCG en Eerste Kamerlid voor D66.

menu