Opinie: Privacywet leidt niet tot meer doden

Transport van coronapatiënten op de A28 bij Assen. Foto: Marcel Jurian de Jong

Het afwentelen van eigen tekortkomingen op de privacywetgeving is te makkelijk. Die wetgeving staat effectief beleid ook in de coronacrisis niet in de weg.

Volgens de burgemeesters Van de Weerd van Nunspeet en Bilder van Zwartewaterland heeft de Privacywet tot extra doden geleid ( DVHN , 18/5). Als dit klopt, is dit verschrikkelijk. Hoe kan dit nou? Of krijgt hier de privacywet de schuld van bestuurlijk tekortkomen?

Toeslagenaffaire

Vooropgesteld is dat de privacywet, de Algemene verordening gegevensbescherming, zorgt voor bescherming tegen willekeurig overheidsoptreden. Laten we kijken naar de toeslagenaffaire bij de Belastingdienst. Dat dit dossier zo uit de hand is gelopen heeft meerdere oorzaken, maar onzorgvuldig omgaan met persoonsgegevens is beslist een daarvan. Als de Belastingdienst zich aan de privacywetgeving had gehouden, dan hadden er bij de dienst geen geheime lijsten met namen gecirculeerd, was de tweede nationaliteit niet meegenomen in de beslissingen, was niet van verouderde gegevens uitgegaan en was er al helemaal niet etnisch geprofileerd. Het is speculatie om te zeggen dat de toeslagenaffaire dan helemaal niet had kunnen plaatsvinden, maar als de Belastingdienst zich aan de privacywetgeving had gehouden, waren de gedupeerden heel wat beter af geweest. Terwijl de tendens bij de overheid is om over zoveel mogelijk gegevens van burgers te kunnen beschikken, beschermt de privacywet juist mensen tegen de willekeur die het gevolg is van onzorgvuldig omgaan met hun gegevens.

Ruimte voor bestrijding infectieziekten

Kennelijk zijn er in de gemeenten van beide burgemeesters meer mensen tijdens de corona epidemie overleden dan verwacht. Als deze crisis voorbij is, zal er ongetwijfeld onderzocht worden wat er wel en niet goed gegaan is bij de bestrijding ervan. Beide burgemeesters nemen alvast een voorschot door te wijzen naar de privacywetgeving. Maar deze wet staat het uitwisselen van noodzakelijke gegevens niet in de weg. Deze wet is juist bedoeld om ruimte te geven aan bestuurders die een belangrijke taak moeten uitoefenen, zoals het bestrijden van besmettelijke infectieziekten. En laat dit nou juist ook precies zo in deze wet staan. Als het nodig is voor de preventie of bestrijding van overdraagbare ziekten, dan mogen gezondheidsgegevens doorgegeven worden. Daarbij hebben we in Nederland ook nog een speciale wet, de Wet publieke gezondheid, die bestuurders extra bevoegdheden geeft om ter bestrijding van besmettelijke infectieziekten te handelen en om gegevens door te geven. In deze wet staat een plicht opgenomen voor artsen om gegevens van patiënten, waarbij zij een besmettelijke ziekte vermoeden, door te geven aan de GGD. Voor bestuurders staat in deze wet een plicht om vervolgens te handelen. Beide burgemeesters kunnen door te handelen op grond van de Wet publieke gezondheid bijdragen aan de bestrijding van de corona epidemie en tegelijkertijd zorgvuldig met de gegevens van hun burgers omgaan volgens de privacywet.

Bescherming tegen willekeur

De privacywetgeving is er niet verantwoordelijk voor dat bestuurders hun doelen niet halen. De privacywetgeving geeft regels over de wijze waarop bedrijven en overheden zorgvuldig met onze gegevens omgaan en beschermt ons op die manier tegen willekeur en machtsmisbruik. Als er sprake is van zwaarwegende belangen, dan is op grond van deze wet veel mogelijk, en dat geldt zeker in deze tijd van crisis. Deze wet is er voor bedoeld om de voorwaarden te creëren waaronder de overheid en bedrijven zorgvuldig om moeten gaan met onze gegevens, en niet om beleidsdoelen te halen of een crisis te bestrijden. Dat moeten de bestuurders en politici zelf doen, met de bevoegdheden die zij hebben. Het afwentelen van eigen tekortkomingen op deze wet is te makkelijk. De privacywetgeving is er voor de bescherming van de burger tegen de willekeurig handelende overheid, en staat het halen van legitieme beleidsdoeleinden niet in de weg.

Mr. dr. Aline Klingenberg is coördinator van de opleiding IT-recht bij de Faculteit Rechtsgeleerdheid van de Rijksuniversiteit Groningen. Zij is expert op het gebied van digitale communicatie, openbaarheid van bestuur, privacy en bescherming van persoonsgegevens.

menu