Opinie: Provincie Drenthe sponsort KPN

Aanleg van glasvezel in de provincie Drenthe. Foto: Marcel Jurian de Jong

KPN sponsort schaatsen, voetbal, musea en meer. Inmiddels wordt het bedrijf zelf gesponsord: door Drenthe. Op 1 november kreeg de telecomgigant één van de grootste Drentse glasvezelnetwerken in handen, zonder een cent te hoeven uitgeven aan marketing, engineering en dergelijke.

Heel Drenthe aan de glasvezel. De provincie pompte maar liefst 70 miljoen euro in het realiseren van die ambitie. Gemeenten legden daar hun miljoenen bij. Medewerking van de telecomgiganten bleef uit. „Glasvezel in buitengebied is onrendabel”, verklaarde KPN. Smoesjes. Wie een glasvezelnetwerk bezit heeft goud in handen, weet ook KPN. Anders had het nu het glasvezelnetwerk van Coöperatie Sterk Midden-Drenthe (SMD) niet ingelijfd. Vermoedelijk wilde KPN haar kopernetwerk niet vervroegd afschrijven, maar uitmelken. Bovendien zal KPN niet hebben geloofd dat vrijwilligersorganisaties - dat zijn de Drentse glasvezelorganisaties van oorsprong - glasvezelnetwerken kunnen realiseren en professioneel exploiteren, ondanks de miljoenensteun.

Vernietigend oordeel

De telecomgigant kreeg nog sneller gelijk dan gedacht. In een onderzoek naar verantwoorde besteding van de provinciale glasvezelmiljoenen velde de Noordelijke Rekenkamer al in 2018 een vernietigend oordeel. Het bestempelde zwak bestuur als grootste risico. In deze krant stelde ik toentertijd dat de politiek de glasvezelinitiatieven zo snel mogelijk onder gekwalificeerd centraal bestuur moest brengen. Anders zouden ze onvermijdelijk worden opgeslokt door de telecomgiganten. „Kan dat de bedoeling zijn?”, vroeg ik, bewust zo geformuleerd dat het voor tweeërlei uitleg vatbaar was (‘Dat kan toch niet de bedoeling zijn?’, maar ook: ‘Is dat soms de bedoeling?’). De politiek bleef namelijk de andere kant opkijken, alsof het haar onverschillig liet wat er met de glasvezelmiljoenen gebeurde. Als het glasvezelnetwerk er maar kwam.

Zwak bestuur

Het glasvezelnetwerk van SMD is de eerste (welke volgt?) dat werkelijk in handen valt van een telecomgigant. Niet verwonderlijk. Gememoreerd zwak bestuur bracht SMD in conflict met haar providers. Overhaast ingevlogen nieuwe providers leverden kwalitatief en kwantitatief slechtere dienstverlening, tegen een hogere prijs. Leden stapten op. En de politiek zag zich gedwongen uitstel van betaling te verlenen.

Als KPN Drentse glasvezelnetwerken, zoals dat van SMD, inlijft lijkt de politiek van haar zorgen verlost. Het hogere doel, een glasvezelnetwerk, is immers gerealiseerd en de verstrekte leningen worden vervroegd afgelost. Ook de Drentse glasvezelconsument zal zich niet druk maken over de overname. Hem maakt het niet uit wie het glasvezelnetwerk exploiteert, als hij z’n ICT-diensten maar krijgt geleverd.

Ongeoorloofde staatssteun

De politiek krijgt weliswaar de uitgeleende miljoenen terug, maar niet de tonnen die het heeft geïnvesteerd om burgers te laten warmlopen voor een glasvezelabonnement (de aflossing loopt via abonnementen). In feite verworden die tonnen dan tot sponsorgeld voor KPN, want de abonnementen blijven bestaan. Juridisch misschien niets op aan te merken, maar naar zijn aard een portie ongeoorloofde staatssteun van het zuiverste water, als het inderdaad van meet af aan de politieke bedoeling is geweest de Drentse glasvezelnetwerken onder te brengen bij gevestigde telecomgiganten.

Consument slecht af

De Drentse glasvezelconsument is zonder meer slecht af. In de eerste plaats zijn de KPN-sponsorgelden mede betaald met zijn belastingcenten. Daarnaast krijgt hij voortaan standaard KPN-diensten geleverd in plaats van de lokale diensten die hem zijn beloofd. Het belangrijkste is dat hij z’n eigen glasvezelnetwerk kwijt is; zijn kip met de gouden eieren. De lange termijnwinsten waarvoor de Drentse glasvezelnetwerken potentieel garant staat, vloeien straks in de zakken van KPN en niet in die van de Drentse glasvezelconsument. Als hij de pech heeft dat politiek en glasvezelbesturen de onderhandelingen met KPN niet op het scherp van de snede voeren, mag de glasvezelconsument zelfs vastrecht betalen aan KPN. En dat voor het gebruik van een glasvezelnetwerk dat hij weliswaar met katalyserende financiële ondersteuning van de politiek, maar met eigen bloed, zweet en tranen heeft gerealiseerd, dankzij de inzet van tientallen bevlogen vrijwilligers.

Piet van den Berg uit Spier is voormalig glasvezelambassadeur.

menu