Opinie: 'Schaduwquarantaine' deugt juridisch niet

Bankjes voor het Rotterdamse verpleeghuis De Leeuwenhoek zijn gesloten met lint. Foto: "Pieter Stam de Jonge"

Dat gezonde ouderen en gehandicapten in quarantaine zitten, is moreel en juridisch onhoudbaar. Weegt het theoretische besmettingsgevaar van anderen zwaarder dan het belang van de eenzame bejaarde die naar bezoek snakt?

Beelden op de televisie laten lege recreatiezalen van verzorgingshuizen voor ouderen zien. Ruimtes waar anders cliënten samenkomen. Ouderen zitten geïsoleerd en vaak vol onbegrip in hun kamers. Eind maart werd per noodverordening ook nog eens verboden om familieleden die soms dagelijks op bezoek kwamen, toe te laten. Alleen in de stervensfase zou dat nog mogen. Lichamelijk en verstandelijk beperkten zien al weken hun familie niet meer.

Schaduwquarantaine

Nu de corona-epidemie het hardst lijkt toe te slaan in de verpleeghuizen, waar verzorgenden onvoldoende beschermd waren, is er reden te meer om de in eenzaamheid geplaatste ouderen te bezoeken. De kans dat ook zij besmet raken en spoedig sterven, is immers toegenomen. Wat mensen met een beperking betreft: de Nederlandse Vereniging voor Autisme alarmeerde al half maart over toenemende depressie, eenzaamheid en stress.

Dat maakt de vraag of het contactverbod juridisch nog wel valt te verdedigen, actueel. De Wet publieke gezondheid geeft de overheid bevoegdheden om bij een epidemie maatregelen van isolatie en quarantaine te nemen tegen besmette personen. De wetgever vindt dat zo ingrijpend dat er allerlei rechtswaarborgen in de wet zijn opgenomen. De officier van justitie en de rechter komen er normaal gesproken aan te pas.

Het bijzondere in deze coronacrisis is dat de gezondheidsdiensten niet in staat bleken om de tests uit te voeren die wettelijk vereist zijn om de vrijheid ontnemende maatregelen van isolatie en quarantaine tegen besmette personen te kunnen invoeren. Daardoor worden nu gezonde mensen in quarantaine geplaatst. Vanuit de wet gezien zou je dat ‘schaduwquarantaine’ kunnen noemen: een feitelijk contactverbod opgelegd aan niet zieke mensen, waarin de wet helemaal niet voorziet.

Levert de enkele vrees dat anderen in het verzorgingshuis mogelijk besmet raken voldoende grond op om een gezonde oudere of gehandicapte in gedwongen schaduwquarantaine te plaatsen? Volgens de Wet publieke gezondheid niet.

Noodmaatregelen op grond van de Gemeentewet mogen alleen bij ‘gevaar’ voor het publiek worden getroffen. Het afsluiten van terreinen of inrichtingen (fitness, horeca) en het verbieden van evenementen is gegrond bij het tegengaan van het gevaar van verspreiding van een virus onder het publiek.

Maar bij het opleggen van de schaduwquarantaine gebeurt iets anders. Er worden geen gebieden of inrichtingen afgesloten, maar gezonde mensen opgesloten. En dat gebeurt niet om de algemene verspreiding van het virus onder het publiek tegen te gaan, maar om mensen die in de verzorgingshuizen verblijven te beschermen. Dat vergt dan een afweging tussen enerzijds de rechten van de gezonde ouderen en mensen met een beperking die bezoek wensen te ontvangen, tegen anderzijds de belangen van de anderen die in de zorginstelling verblijven en gevrijwaard willen blijven van eventuele besmetting. Voor zo’n afweging, is de bevoegdheid om noodverordeningen uit te vaardigen niet bedoeld.

Ontheffing bezoekverbod

Nog los van de vraag of er wel een voldoende wettelijke grondslag is, is hier ook het juridische proportionaliteitsbeginsel aan de orde. Als het bijvoorbeeld mogelijk is tussen 9 en 10 uur aangemelde bezoekers één voor één toegang te geven tot de kamer van de oudere die zij willen bezoeken, terwijl alle anderen op hun kamer moeten blijven met de deur dicht, weegt dan het theoretische besmettingsgevaar van die anderen zwaarder dan het belang van de eenzame bejaarde die naar bezoek snakt? En als blijkt dat binnen de zorginstelling het verzorgend personeel onvoldoende beschermd is en ook niet getest is, valt dan nog vol te houden dat het noodzakelijk is om bezoekers te weren om de situatie in het huis ‘clean’ te houden?

Wie die vragen met mij ontkennend beantwoordt, stelt vast dat de schaduwquarantaine juridisch niet deugt. En dat is vooral ook het geval omdat de regeling in de noodverordening geen ruimte laat aan de directie van de zorginstelling om aan het bezoekverbod ontheffing te geven: individueel of in situaties dat besmettingsgevaar door bezoekers door feitelijke oplossingen kan worden voorkomen.

Peter Nicolaï is advocaat en oud-docent bestuursrecht. Hij is lid van de Eerste Kamer voor de Partij voor de Dieren.

menu