Opinie: Kabinet volgt risicovolle strategie in aanpak coronacrisis

Premier Rutte en minister Grapperhaus van Justitie en Veiligheid (CDA) maandagavond op de persconferentie waarop zij scherpere maatregelen in de strijd tegen het coronavirus aankondigden. Foto ANP/Bart Maat

De verscherpte maatregelen die het kabinet maandagavond afkondigde bieden onvoldoende zekerheid over het indammen van het coronavirus. Een algemene lock-down is de beste oplossing.

In februari was de berichtgeving nog dat het coronavirus waarschijnlijk niet in Nederland zou opduiken. Begin maart vertelden de experts dat de ziekteverschijnselen mild zouden zijn. Op 23 maart is de tellerstand 4749 besmettingen (daadwerkelijk aantal ligt hoger) en 213 mensen zijn overleden. Er komen onheilspellende berichten uit Brabant en Limburg en een Italiaans doemscenario dient zich aan in ons dichtbevolkte land. De vraag die velen bezighoudt is of Nederland met de ‘intelligente lock-down’ van 23 maart voldoende maatregelen neemt voor bescherming van de publieke gezondheid. Of stevenen we in ras tempo af op een volledige lock-down?

Experts

Het kabinet vaart in de crisisbesluitvorming blind op de experts van het RIVM. Hoewel die experts ongetwijfeld top zijn, is het in stressvolle tijden ook denkbaar dat deze wetenschappers een verkeerde inschatting maken rond de verspreiding en effecten van dit nog onbekende virus. Een analyse die teveel is gebaseerd op modellen, aannames en laboratoriumwijsheid. Het kabinet kan daarmee op het verkeerde been worden gezet. Hoe is het anders te verklaren dat buitenlandse experts kritisch zijn over de aanpak van het RIVM? Dat internationale autoriteiten verbijsterd zijn over de Nederlandse strategie? En is het niet opmerkelijk dat het RIVM zijn zienswijze regelmatig bijstelt en met de term groepsimmuniteit voor veel verwarring heeft gezorgd?

Omdat Europa tekort schiet in de crisisaanpak en alle landen het naar eigen inzicht moeten bepalen, staat het kabinet momenteel voor een duivels dilemma. Enerzijds de gekozen aanpak van de ‘sociale onthouding’ met de maatregelen van de ‘intelligente lock-down’. Anderzijds de keuze voor een volledige lock-down.

De belangrijkste overwegingen op een rijtje. In de huidige aanpak stijgt het aantal besmette patiënten sneller dan verwacht en ook het sterftecijfer ligt hoog. We zien dat niet alleen kwetsbare ouderen, maar ook jongeren worden getroffen door het virus. De zorgcapaciteit raakt overbelast. Of groepsimmuniteit gaat werken is onzeker. Verder is er nog te weinig urgentiebesef, waardoor veel Nederlanders de richtlijnen nog onvoldoende in acht nemen.

Ingewikkeld palet van maatregelen

De op 23 maart afgekondigde strengere maatregelen zijn goed, maar hoogstwaarschijnlijk niet goed genoeg. Het is een te ingewikkeld en bureaucratisch palet van maatregelen, waar onmiddellijk na afkondiging al onduidelijkheid over bestond. Scholen en winkels zitten nog met veel vraagtekens, markten blijven open, kinderen tot 12 jaar mogen gewoon buitenspelen en samenscholingen van meer dan drie personen binnen- en buiten huis zijn verboden. Allemaal maatregelen die moeilijk zijn te handhaven. Een volledige lock-down daarentegen kenmerkt zich door eenvoud, duidelijkheid en een betere preventie. Er zullen minder mensen besmet raken, er zijn minder dodelijke slachtoffers te betreuren en de zorgsector krijgt weer lucht. Het virus zal sneller uitdoven en ondertussen kan meer data worden verzameld en kan uitgebreider worden getest. Bij het opheffen van de lock-down kan het virus mogelijk snel weer om zich heen grijpen, maar dat valt moeilijk in te schatten. In China zal blijken of dat ook zo is.

Consequente handhaving

De volksgezondheid heeft veruit de hoogste prioriteit. Wanneer je vanuit die optiek naar beide varianten kijkt, dan is de beslissing voor een algehele lock-down het meest doeltreffend. Consequente handhaving door politie en defensie is daarbij een vereiste. Dat is onprettig en zal even wennen zijn binnen onze cultuur, maar dat moeten we met elkaar trotseren. Ook China, Italië, Spanje, Denemarken, Frankrijk, Oostenrijk, België en het Verenigd Koninkrijk volgen dit regime. Door die keuze (vooralsnog) niet te maken, neemt het kabinet onnodig grote risico’s voor de volksgezondheid, zal de zorgsector overbelast raken en worden de verschrikkelijke beelden uit Italië wellicht ook hier werkelijkheid.

Strakke commandovoering

Er is helaas niemand die het precies weet en ga er maar aan staan als bestuurders van ons land. Wat we wel weten is dat ervaren crisismanagers (Ed van Thijn, Jan Mans en Bas Eenhoorn) zich hebben onderscheiden door in extreem zware omstandigheden bij tijd en wijle af te wijken van de adviezen van hun experts. De ratio en de wetenschap werden op die momenten ingeruild voor intuïtie, inlevingsvermogen en wijsheid. Dat type leiderschap zullen we nu meer dan ooit nodig hebben. Het zal mij niet verbazen wanneer het kabinet binnenkort alsnog besluit tot een onvermijdelijke volledige lock-down. Simpelweg vanwege het feit dat de ‘intelligente lock-down’ niet goed uitvoerbaar is. In vredestijd mag het kabinet zoveel mogelijk polderen waar het kan, maar in ‘oorlogstijd’ moet er gekozen worden voor strakke commandovoering. Een defensiewijsheid die mevrouw Ank Bijleveld moet inbrengen in het ministeriële crisisteam.


Gert Jan-Ludden is adviseur crisisbeheersing

menu