Opinie: Tel ook maatschappelijke kosten kernenergie mee

Straatbeeld in de Wit-Russische stad Solnechny dat ligt in de verlaten, onbewoonbare zone rondom de kerncentrale van Tsjernobyl. Foto EPA/Sergey Dolzhenko

De kans op een ongeluk met een kerncentrale is klein, maar als die plaats vindt zijn de gevolgen, en de kosten, gigantisch. Weeg dat mee bij een keuze.

Natuurlijk moeten we in de energietransitie kernenergie meewegen als serieuze optie, maar de bouw van kerncentrales is duur, mede door het steeds verder opschroeven van de veiligheidseisen. Dat die eisen worden aangescherpt is terecht, want zelfs ministers houden de kans op een kernramp op eens in de miljoen jaar, maar in werkelijkheid gaat het om eens in de duizenden jaren. Dat is nog steeds een kleine kans, maar de gevolgen zijn wel heel groot. Als er bijvoorbeeld een ramp gebeurt met een Belgische kerncentrale, dan moeten mogelijk miljoenen mensen worden geëvacueerd, onder wie Nederlanders.

Verouderde centrales

Juist in Europa bestaat er een kans op een ramp, omdat zich daar veel verouderde centrales bevinden. Zo staat Borssele in de top tien van oudste kerncentrales in Europa. De oude generatie kerncentrales is gebouwd voor een levensduur van dertig jaar. Maar de levensduur daarvan wordt steeds verder opgerekt. In Europa zijn er tientallen kerncentrales waarvan de levensduur wordt verlengd. Die liggen vaker stil vanwege ongeplande onderhoudstops. Ze zijn niet per se onveilig, maar milieuorganisatie Greenpeace wijst erop dat er geen ervaring is met kerncentrales van deze leeftijd.

Aansprakelijkheid

Bij een kernramp draait de gemeenschap op voor de kosten. Exploitanten van kerncentrales zijn maar aansprakelijk voor een schadebedrag van 1,2 miljard euro. De schade van een eventuele ramp kan nimmer en nooit worden gedekt door de exploitant en wij betalen met zijn allen dan uiteindelijk de rekening. Dat is dus eigenlijk een verkapte subsidie, want deze kosten hoeven in de stroomprijs niet te worden verwerkt.

De schade van een kernramp is voor exploitanten onverzekerbaar. Een verzekeraar houdt rekening met een schadebedrag van maximaal 6 biljoen euro voor een kernramp. Als die premie zou worden doorberekend in de stroomprijs leidt dit tot een verhoging van 50 cent tot wel 9 euro per kilowattuur.

Toekomstige generaties

De kernramp in Tsjernobyl in 1986 kost de gemeenschap nog steeds geld. Zo was met het plaatsen van een kap over de centrale vier jaar geleden een bedrag van 1,5 miljard euro gemoeid. De Europese Unie betaalde daar ook meer dan 300 miljoen euro aan mee. En die kap moet over 100 jaar weer worden vervangen, dus ook toekomstige generaties worden nog opgezadeld met de gevolgen van de kernrampen uit het verleden.

Verder mag het aantal directe stralingsdoden met 30 in Tsjernobyl relatief meevallen, maar volgens de VN overlijden er nog duizenden mensen door kanker die mede door de ramp is veroorzaakt.

Fukushima

De schade van de ramp met de kerncentrale in Fukushima was in juni 2018 al opgelopen tot 200 miljard euro. Het is niet exploitant TEPCO die dat bedrag grotendeels ophoest, maar de Japanse overheid. Alleen al de schadeclaims van tientallen miljarden euro’s kan TEPCO niet dragen.

Daarnaast zijn er meer dan 1.500 mensen overleden door de stress die ze hebben ervaren als gevolg van de evacuatie. De Japanse regering vond dat de meer dan 100.000 evacuees in 2017 terug konden naar huis. Daarvoor moest wel de internationaal gehanteerde norm voor de hoeveelheid toelaatbare radioactieve straling worden opgeschroefd van 1 millisievert naar 20 millisievert per jaar. Het effect daarvan op baby’s en jonge kinderen is onbekend. Het splijt in ieder geval families. Want gezinnen met jonge kinderen kiezen er dan soms voor om een van beide ouders te laten werken in het rampgebied en de andere ouder met baby ver buiten het rampgebied te laten verblijven.

Producenten van olie en gas worden wel aansprakelijk gesteld voor rampen. Zo heeft BP al meer dan 40 miljard dollar aan schadevergoeding betaald voor schade door olie in de Golf van Mexico. Exploitanten van kernenergie zouden ook zelf de risico’s moeten gaan dragen. En dat kunnen ze niet. En daarom zouden we kernenergie niet moeten willen.


Petra Wijnsema uit Rolde is journalist, zij bezocht de locaties van de kernrampen in Tsjernobyl en Fukushima.

menu