De crisis op de woningmarkt los je niet op door heel veel bouwen en een nieuw ministerie van VROM. Terug naar de volkshuisvesting! | opinie

Nieuwbouwproject in Meerstad, in het oosten van de gemeente Groningen. Foto: Ard Bodewes

De crisis op de woningmarkt los je niet enkel op door heel veel bouwen en een nieuw ministerie van VROM, stelt de Groningse wethouder Roeland van der Schaaf. Volgens hem zal er flink moeten worden hervormd en driftig geëxperimenteerd.

In Nederland is de woningmarkt de afgelopen jaren volledig stukgelopen met dramatische consequenties voor vooral de jongere generaties. Een nieuw kabinet heeft de historische taak om het tij radicaal te keren.

Maar heel veel bouwen en een nieuw ministerie van VROM is niet genoeg. Het systeem moet op de schop. Er zal flink moeten worden hervormd en driftig geëxperimenteerd.

Vooral in de grote steden is een huis steeds vaker vooral een investeringsobject. De stad is kassa voor een kleine groep speculanten en investeerders. Dit verdringt het idee van een huis als een thuis en van wonen als samenleven.

Onvoldoende compensatie door de sociale sector

Voor veel groepen, vooral jongeren en middeninkomens, is adequate huisvesting niet beschikbaar of onbetaalbaar. De prijzen van koopwoningen blijven stijgen, maar ook in de vrije huursector wordt steeds meer betaald voor steeds kleinere woonoppervlaktes. Dit gebrek aan betaalbare huisvesting wordt sinds de verhuurdersheffing niet meer voldoende gecompenseerd door de sociale sector.

Het resultaat is een toenemende ongelijkheid: tussen zittende woningeigenaren en toetreders, tussen jongeren en ouderen en tussen degenen met en zonder steun van rijke ouders. De falende en oneerlijke woningmarkt leidt tot een steeds grotere tweedeling tussen haves en have-nots .

Er is op vier fronten hervorming nodig. Het Rijk zal hierin het voortouw moeten nemen, maar gemeenten kunnen stevig bijdragen.

Absurde prijsstijgingen moeten stoppen

Op de eerste plaats moet de koopmarkt aangepakt worden. De absurde prijsstijgingen moeten stoppen. Door de extreem lage rente is er een momentum voor verdere beperking van de hypotheekrenteaftrek. Verder wachten de steden met smart op het opkoopverbod voor beleggers.

Met een woonplicht voor nieuwbouw én bestaande woningen kunnen gemeenten bovendien het verzamelen van woningen tegengaan. In de nieuwbouw zou de terugkeer van de sociale koopwoning of de premie A-woning iets kunnen betekenen. Ook zouden jongeren en starters een voorkeurspositie kunnen krijgen bij de verkoop.

In de particuliere huurmarkt is de positie van de huurder veel te zwak, onder meer doordat rijksbeleid meer ruimte heeft gegeven aan tijdelijke huurcontracten. Via een wetswijziging zou ook de vrije huursector onder het lokaal volkshuisvestingsbeleid en het puntenstelsel moeten vallen.

Verhuur vergunnigsplichtig

Het verhuren van woningen en kamers zou, naar Gronings voorbeeld voor de studentenmarkt, vergunningsplichtig kunnen worden. Gemeentes zouden via een progressieve verhuurdersbelasting voor de nodige inkomsten kunnen zorgen om dit stelsel te kunnen handhaven.

Maar alleen aan de marktmechanismen sleutelen is niet voldoende. Het eigendomsrecht in het vastgoed moet genuanceerd worden. We zien vooral in steden een accumulatie van vastgoed bij partijen waar maatschappelijk rendement steevast het onderspit delft.

De bezitsverhoudingen in het vastgoed zijn inmiddels zo bepalend geworden voor het functioneren van delen van ons land dat ingrijpen door de overheid meer dan gerechtvaardigd is.

Waardestijging komt zo de kwaliteit ten goede

Naast het broodnodige herstel van de woningbouwcorporaties, zou voor de middenhuur ook de wooncoöperatie of -vereniging een rol kunnen spelen. Groepen huurders die samen het eigendom van een complex of gebouw hebben. Waardestijging komt zo de kwaliteit en de betaalbaarheid van het wonen ten goede.

Maar er kan meer. Gemeentes zouden samen met burgers en instellingen maatschappelijke vastgoedgenootschappen kunnen oprichten. Doel daarvan is om strategisch bezit te verwerven en de stad zo ‘terug te kopen’.

Ook ontkomen we niet aan een hervorming van de grondpolitiek. In ons land is grond zeer schaars en duur. Eerlijke volkshuisvesting kan niet zonder een eerlijke grondpolitiek. Door erfpacht bij gronduitgifte als uitgangspunt te nemen, profiteren we als samenleving mee van de waardestijging in nieuwe wijken die met veel overheidsgeld zijn aangelegd. Via een grondheffing kunnen gemeente de winsten van speculanten afromen. En een wijkontwikkelingsmaatschappij is een interessant middel om bij wijkvernieuwing de winst van renderende projecten in de wijk te houden.

Onmisbaar onderdeel van bestaanszekerheid

In een huis vestigen we ons; voelen we ons thuis. Het is een onmisbaar onderdeel van bestaanszekerheid. Die zekerheid staat vooral voor de jongere generaties op het spel. Daarom is een radicale agenda op alle vier genoemde aspecten van de woningmarkt noodzakelijk.

Laat het om waarde gaan en minder om geld. Terug naar de volkshuisvesting! Ik roep ‘de stad’ graag op om met meer ideeën te komen om de woningmarkt te hervormen.

Roeland van der Schaaf (PvdA) is wethouder in de gemeente Groningen (o.m. Ruimtelijke Ontwikkeling, Wonen en Wijkvernieuwing)

Je kunt deze onderwerpen volgen
Opinie