Opinie: 'Tijd voor een nieuwe landbouwrevolutie'

Het boerenbedrijf in Nederland is steeds verder geïndustrialiseerd. Foto ANP

Groene landbouwpioniers weten hoe we met een slag naar kleinschaligheid de kwaliteit van onze landbouw kunnen vergroten. Het idee om de veestapel te halveren hoeft niet nadelig te zijn voor de landbouwsector, integendeel.

Het voorstel van D66-Tweede Kamerlid Tjeerd de Groot om de veestapel te halveren, teneinde luchtkwaliteit en dierenwelzijn te verbeteren en ruimte te maken in ons stikstofbudget voor woningbouw, werd door landbouwminister Carola Schouten afgedaan als onmogelijk. LTO kwam met een verklaring dat de landbouwsector al zo hard aan het verduurzamen is, dat het een compliment verdient, geen beperking.

Patronen

Het is voorspelbaar en tragisch dat een belangrijk onderwerp dat van groot belang is voor de Nederlandse export, lokale gemeenschappen en de lucht die we ademen zo kort door de bocht en via uitgesleten patronen en oude tegenstellingen wordt bekeken. Wij, burgers, werden direct nadat het voorstel van het Tweede Kamerlid naar buiten kwam belaagd met feiten, propaganda en emoties. LTO schrijft: „Sinds 1990 heeft de landbouwsector de uitstoot van stikstof al met 67 procent teruggebracht.” Vervolgens lees ik dat de agrarische sector volgens de jongste cijfers van het RIVM uit 2017 goed is voor 90 procent van de uitstoot van ammoniak, een verbinding van stikstof en waterstof die verzuring veroorzaakt. Het LTO speelt vervolgens in op mijn gevoelens: „Het komt hard aan bij boerenfamilies als een volksvertegenwoordiger zegt dat de helft van hen geen bestaansrecht meer heeft.” Volgens varkenshoudersbond POV en pluimveeorganisaties NOP en NVP wil De Groot ‘een deel van het platteland opofferen voor de geneugten van de stad’.

Industrialisatie

De Nederlandse landbouw heeft jarenlang ingezet op opschaling, mechanisatie en automatisering. Dat leidde tot een ingrijpende industrialisatie van het boerenbedrijf, en een transformatie van het landschap. Waarom is minister Schouten nu bang voor het verdwijnen van werk voor boerenfamilies? En als CDA-fractievoorzitter Heerma zegt ‘Geen boeren, geen eten’, weet hij dan wel hoe ongelofelijk veel we eigenlijk produceren? Nederland is na de Verenigde Staten de grootste exporteur van landbouwproducten ter wereld geworden. Deze recordproductie vindt allemaal plaats op een klein en dichtbevolkt stukje Europa.

Noodtoestand

Dit is onhoudbaar. De huidige uitstoot van stikstof en ammoniak zijn ongezond voor mensen, maar ook de natuur wordt ontregeld en het water raakt vervuild. Het is een noodtoestand.

Het is daarom tijd voor een nieuwe landbouwrevolutie. Juist door de schoonheid van het boerenbedrijf te zien, kleiner en natuurlijker te gaan werken, door kinderen het erf op te sturen en veel meer mensen aan het werk te zetten, kunnen boeren, gemeenschappen en consumenten profiteren. Vlees wordt duurder, maar lekkerder. En als je bij de boerderij in de buurt je melk en aardappelen kunt kopen, verdient de boer daar een betere prijs aan.

Kaalslag

Ik ben midden in het Drentse landschap opgegroeid. Ik zag hoe de sloten het ene jaar vol leven waren en daarna vol groeiden met algen die al het leven verstikten. Ik hoorde de verhalen over de ruilverkaveling die had huisgehouden en de kaalslag van het platteland.

Momenteel ontmoet ik in mijn werk als curator voor het In Our Nature Festival ondernemers, bouwers, buurtbewoners en ontwerpers die onderzoeken en experimenteren met manieren om ons landbouwgebied mooi en gezond te maken. Er zijn prachtige voorbeelden van boerenbedrijven die meer natuur toelieten op hun erf, eigendom van landbouwgrond deelden met buurtbewoners, voedselbossen plantten en scholieren of mensen met een beperking lieten meehelpen. Hier nam het aantal dieren af, maar de werkgelegenheid groeide, het landschap en de streek werden verrijkt en de gemeenschap verlevendigd.

We zullen out of the box moeten gaan denken. Heel letterlijk de hokken open moeten zetten. We zullen oog moeten krijgen voor de sociale dimensie van het boerenbedrijf. Voor het potentieel in het landschap, in de gemeenschap.

Experimenteren

Luister daarom naar de groene pioniers. Zet de boerenbedrijven niet vast in eindeloos veel regels, maar maak ruimte om te experimenteren en zo de meerwaarde van hun bedrijf in de samenleving te ontdekken. Hiervoor is samenwerking nodig tussen buurtbewoners, scholen, zorginstellingen en lokale ondernemers. Dat is geen project dat van bovenaf kan worden aangestuurd. Het gaat niet over groei, maar over bloei.


Merlijn Twaalfhoven, opgegroeid in Wapserveen, is curator van het In Our Nature Festival.



Je kunt deze onderwerpen volgen
Opinie
menu