Geforceerd aardgasvrij is niet verstandig, laten we kiezen voor een rationele benadering: verleg de focus op hybride | Opinie

De dubbele warmtepomp aan de buitenkant van de gevel van Dorpshuis De Riggel in Boven Pekela Foto: Huisman Media

De recente vorstperiode zorgde voor een aangename afwisseling op de dagelijkse coronasleur. Eindelijk weer eens echt winter: spelende kinderen in de sneeuw en massa’s mensen op de schaats. Ondanks de zeer lage buitentemperaturen, bleef het in de meeste woningen behaaglijk warm.

Het verwarmen door middel van aardgas is erg effectief. Door het grote vermogen krijg je zelfs de meest tochtige woning meestal wel warm. Toch zullen we gestaag minder aardgas moeten verbruiken.

Niet zonder slag of stoot

Helaas gaat de energietransitie niet zonder slag of stoot. In het klimaatakkoord is afgesproken dat in 2030 1,5 miljoen woningen verduurzaamd moeten zijn. Onlangs luidden woordvoerders van de grote Nederlandse gemeenten daarover de noodklok: het kost (te) veel geld en aandacht (regie) om woningen aardgasvrij te maken.

Het probleem is dat de focus te veel ligt op het volledig aardgas vrij maken van woningen.

Collectief warmtenet

Het meest gebruikte alternatief tot nu toe is een collectief warmtenet in combinatie met een centrale energiebron. Dit is alleen erg ineffectief. Gemiddeld genomen gaat hierbij meer dan 40 procent van de warmte verloren.

Ook de warmtebronnen zelf zijn in de meeste gevallen niet duurzaam: het gros wordt gestookt op aardgas, biomassa of afval. Daarnaast zijn aanlegkosten van warmtenetten hoog: circa 15.000 euro per woning.

Door de combinatie van hoge aanlegkosten, enorme energieverliezen en het gebrek aan duurzame bronnen, vormen warmtenetten dan ook geen reëel alternatief voor de aardgasgestookte cv-ketel.

Elektrische warmtepomp

De andere veel gekozen oplossing is een elektrische warmtepomp. Het interessante is dat deze de warmte betrekt uit de omgeving (lucht of bodem). Dit kost weliswaar elektriciteit, maar het rendement is goed: gemiddeld genomen levert 1kWh elektriciteit 3-4kWh aan warmte op.

Ook de bron zelf, elektriciteit, wordt steeds duurzamer. Op dit moment wordt circa 20 procent van de elektriciteit duurzaam opgewekt. Gelukkig wordt dit snel beter, op basis van de huidige plannen zal dit percentage in 2030 rond de 70 liggen.

Het grootste nadeel van warmtepompen is echter de lagere verwarmingscapaciteit. Moderne, goed geïsoleerde woningen krijg je er prima mee warm. Voor oudere, tochtige woningen geldt dat niet. Die zou je dus eerst moeten isoleren, wat op zichzelf een goede eerste stap is richting verduurzaming: het comfort gaat omhoog, de energierekening en CO2-uitstoot gaan omlaag.

Aanzienlijke investeringen nodig

Hoe het ook zij, ook bij een volledig elektrische waterpomp zijn dus aanzienlijke investeringen nodig om een woning aardgasvrij te maken.

Een hybride warmtepomp is dan het beste alternatief. Die werkt de meeste tijd op elektriciteit, maar bij een heftige vorstperiode, wanneer hij onvoldoende warmte kan leveren, springt een HR-ketel bij: de woning blijft dus op temperatuur, zoals we gewend zijn.

Verreweg de meeste woningen zijn geschikt voor zo’n hybride warmtepomp. Uit onderzoek van onder meer de Consumentenbond blijkt dat ze 50 tot 70 procent gas besparen. Gecombineerd met wat eenvoudige isolatiemaatregelen zijn praktijkvoorbeelden van 80 procent gasbesparingen goed haalbaar.

Enorme stap

Een hybride warmtepomp zou dus een enorme stap zijn in de verduurzaming van bestaande woningen. In vergelijking met een warmtenet blijft de energierekening voor de bewoner betaalbaar, terwijl de CO2-reductie in de praktijk groter is. De resterende 20 procent kan in de toekomst nog verder naar beneden door betere isolatie en de inzet van andere bronnen zoals groen gas of waterstof.

Mijn advies aan beleidsmakers en woningbouwcorporaties is dan ook: verleg de focus op hybride. Probeer, experimenteer, leer en schaal op. De techniek is beschikbaar. De Nederlandse burger is gebaat bij het halen van de klimaatdoelstellingen, maar ook bij een warme woning en een betaalbare energierekening.

Bert Hidding uit Eelde is bedrijfseconoom

Je kunt deze onderwerpen volgen
Opinie