Opinie: Wat we moeten doen en laten om materiële groei niet langer als grote geluksmaker te beschouwen

Bezoekers van Masters of LXRY, een beurs die draait om luxe in de Amsterdamse RAI. Foto: "Robin van Lonkhuijsen"

Mede dankzij de corona-episode lijkt de tijd rijp om massaal kritisch te kijken naar de wijze waarop wij nu onze levens inrichten en om goed na te denken over een wereld waarin wij zouden willen voortleven.

Angst houdt velen van ons in deze coronatijd in haar greep. Sommigen van ons zijn bevattelijk voor de angst om ziek te worden of dood te gaan. Bij anderen wordt de angst opgeroepen voor een mogelijk verlies van de huidige manier van leven. Er zullen mensen zijn die met beide angsten worden geconfronteerd.

En om dan maar meteen met de deur in huis te vallen: ja, van Covid-19 kun je ziek worden en je kunt eraan doodgaan. Maar de kans is klein dat je sec aan Covid-19 overlijdt! De (doods)angst voor Covid-19 zal hierdoor niet verminderen, maar het relativeert het voorspellend vermogen van deze angst wellicht enigszins.

Het ondergaan van de opgelegde coronamaatregelen – die situaties creëren die voor velen als stressverhogend werken en voor sommigen zelfs ziekmakend zijn – lijkt de enige optie.

‘Vrijheid’

Want: ‘De vrijheid van de een mag niet ten koste gaan van de gezondheid van de ander’, hield premier Mark Rutte ons voor tijdens een persconferentie vorige week. Het is een mooi gebod dat natuurlijk voor alle ‘vrijheden’ moet gelden.

Onze wereld – dus óók de wereld van onze premier – acteert echter anders. In deze wereld staat de vrijheid om geld te verdienen en economisch (financieel) te groeien nog altijd boven de gezondheid van ons allen. Zolang er belasting over wordt betaald, lijkt het mogelijk om alles te verkopen, hoe bewezen ongezond de producten of diensten ook zijn.

Fabrikanten en verkopers van al deze ongezonde producten worden volop gesteund door onze overheden; want burgers zijn immers vrij om te kiezen wat zij willen… De psychologie laat echter zien dat die burger/consument helemaal niet zo ‘vrij’ is in het maken van keuzes zoals verondersteld. Ook de moderne mens blijkt met alle voorhanden zijnde gewiekste modieuze misleidende marketingmiddelen nu eenmaal makkelijk te manipuleren.

Plaatsvervangend geloof

De hedendaagse mens wordt gevormd door een economie die – als plaatsvervangend geloof – geld en materiële zaken tot statussymbolen heeft verheven. En daarbij is die moderne mens status gaan verwarren met geluk.

Het steeds groter wordende besef dat deze situatie (de status quo) niet kan en mag voortduren en dat het écht met minder en daadwerkelijk anders moet, veroorzaakt een tegenhanger van geluk: namelijk angst. Angst om te verliezen wat je hebt, te verliezen wat je kent.

In haar rapport Grenzen aan de Groei concludeerde de Club van Rome zo’n 50 jaar geleden: “De mensheid kan niet blijven doorgaan zich met toenemende snelheid te vermenigvuldigen en materiële vooruitgang als hoofddoel te beschouwen, zonder daarbij in moeilijkheden te komen. (…)

Dat betekent dat we de keuze hebben tussen nieuwe doelstellingen zoeken teneinde onze toekomst in eigen handen te nemen, of ons onderwerpen aan de onvermijdelijk wredere gevolgen van ongecontroleerde groei.”

De toenemende wereldbevolking waar het rapport aan refereert is een heikel punt. Moeder Natuur zal daar haar eigen gang wel gaan. Aardbevingen, vulkaanuitbarstingen en overstromingen, plagen enzovoorts zullen hun werk doen.

En niet te vergeten: virussen! Niet door de mens gefabriceerde virussen natuurlijk, want dit gaat immers tegen het gebod in dat de vrijheid van de een (maken van virussen) niet ten koste mag gaan van de gezondheid van de ander.

Invloed van de burger

De gedachte dat materiële vooruitgang het hoofddoel moet zijn in het leven kan wel degelijk worden beïnvloed. In de eerste plaats door eigen gedrag (als individu) binnen de directe omgeving. Maar ook zeker door ons collectief koopgedrag (als consument) en ons stemgedrag (als burger).

De burgers zijn in staat om zichzelf, de politiek en het bedrijfsleven te beïnvloeden om duurzaam te leven, vooruitziend te regeren en om gezond te produceren.

Helaas. Nu, een halve eeuw na het verschijnen van het rapport van de Club van Rome, wordt materiële vooruitgang door bedrijven en overheden – steeds vaker tegen beter weten in – nog steeds vermarkt als na te streven geluksvergroter.

Ik geloof in ons vermogen om in dienst te staan van de generaties na ons. Het anders gaan doen en het met mínder gaan doen, wordt de opgave. Het is mijn overtuiging dat voor een geluksgevoel straks niet meer geput hoeft te worden uit materiële vooruitgang.

Er zijn immers nog vele terreinen waarop flink veel vooruitgang kan worden geboekt en die ons geluk kunnen brengen: onze onderlinge verhoudingen, onze verhouding met de natuur et cetera. Daar moet dan wel wat voor worden gedaan… én gelaten.

Derwin Schorren uit Stitswerd is vicevoorzitter en woordvoerder van de Groninger Bodem Beweging. Hij schreef deze bijdrage op persoonlijke titel.

menu