Opinie: Waterschaarste vereist eigentijds waterbesef

Een Drentse boer bestrijdt de droogte op zijn land in de buurt van Schoonloo. Foto Archief Corné Sparidaens

Waar voorheen het afvoeren van en het beschermen tegen overtollig water centraal stond, gaat het nu ook om het vasthouden, bergen en herverdelen van water. Dit vereist een omslag in denken en handelen.

Water, we kunnen er niet zonder. Water betekent leven. Twee derde van de aardoppervlakte bestaat uit water. Van al dat water is slechts 4 procent zoet. Daarvan ligt de helft in bevroren vorm opgeslagen in de poolkappen en in gletsjers. Met de andere helft, dus slechts 2 procent van alle water op de wereld, moeten we het doen. Water voor de natuur om te kunnen voortleven, water voor landbouw en industrie, water voor energiewinning en scheepvaart, water voor alles wat er in het leven toe doet.

Nederland bestaat bij de gratie van het water, waaraan wij in vroegere tijden land onttrokken hebben. Nu al ligt meer dan de helft van ons grondgebied onder de stijgende zeespiegel. Om te kunnen overleven moeten we ons dus ook tegen het water beschermen. Kortom, er moet niet alleen een tekort, maar evenmin een teveel aan water zijn. Verstandig omgaan met water, daar komt het op neer.

Omslag in denken en handelen

Dit lijkt zo vanzelfsprekend, maar dat is het niet. Er moet wel wat voor gebeuren. De 21 waterschappen in ons land zorgen onder meer voor voldoende en schoon oppervlaktewater. Dit gebeurt met de inzet van een ingenieus systeem van gemalen, stuwen, sluizen, inlaatwerken, natuurlijke en aangelegde watergangen, keringen, dammen en wat maar verder nodig is voor een optimaal waterbeheer.
Waar voorheen het afvoeren van en het beschermen tegen overtollig water centraal stond, gaat het nu, in tijden van aanhoudende droogte, ook om het vasthouden, bergen en herverdelen van water. Dit vereist een omslag in denken en handelen.

Oprukkende droogte

Ons waterbeheer is zonder twijfel het beste ter wereld. Daarbij lijkt het alsof ons niks kan deren, terwijl nietsdoen feitelijk leidt tot het tegendeel. Calamiteiten dus, in de vorm van overstromingen, uitdroging en milieurampen.
Water is een schaars goed, dat ook nog eens niet eerlijk over de aardbol verdeeld is. Als gevolg van droogte kampen steeds grotere gebieden met tekort aan of zelfs het ontbreken van water. Wereldwijd manifesteert de oprukkende droogte zich als een niet te stoppen natuurramp. Grote delen van de aarde worden volstrekt onleefbaar, met als gevolg zich over de wereld uitzwermende vluchtelingenstromen.

Grenzeloze verspilling

Ook ons land kampt steeds vaker met neerslagtekort, droogte en hittestress. Statistisch gezien kent elke eeuw gemiddeld zes jaren met extreme droogte. Bij ons kenmerken alleen al de laatste drie jaren zich door een bijna ongekende droogte. De gevolgen hiervan kunnen desastreus uitpakken, zowel voor de natuur als voor de landbouw en industrie. En op termijn zeker ook voor de drinkwatervoorziening. Drinkwater, dat kwalitatief zo goed is en daarbij zo goedkoop dat het flessenwater overbodig maakt. Daarmee is ook ons drinkwater het beste ter wereld, terwijl het nog steeds op grote schaal gebruikt wordt om wc’s door te spoelen, zowel auto’s als onszelf te wassen, tuinen te besproeien, zwembaden te vullen en installaties te koelen. Het is domweg te gek voor woorden. De verspilling is grenzeloos.

Waterbuffers

Vooral dankzij grote waterbuffers als het IJsselmeer zit het grootste probleem niet zozeer in de hoeveelheid oppervlaktewater, wel in het zich veel dieper bevindende grondwater.
Klimaatverandering leidt niet alleen tot droogte, maar ook tot andere vormen van neerslag. Minder gestage regen die doordringt in de ondergrond, meer hoosbuien met in korte tijd zoveel water dat de bodem het niet aankan. De uitersten volgen elkaar steeds sneller op. Ook dit vereist een omslag in het denken: de her en der ingerichte waterbergingen zullen in de toekomst meer en meer als waterbuffer moeten fungeren. Ze bergen dan niet alleen overtollig water om dit daarna af te voeren, maar slaan ook water op om in tijden van droogte over de omgeving te verdelen. Ook dit vereist een omslag in denken bij natuurorganisaties, gemeenten en landbouw. En dat gaat langzaam.

Mentaliteitsverandering

Met onze ervaring in het waterbeheer lukt het ons om Nederland blijvend van voldoende oppervlaktewater te voorzien. We hebben de politieke wil, we zien de maatschappelijke urgentie en we beheersen als geen ander de techniek om dit te regelen. Drinkwater vormt een veel groter probleem. Hier is een mentaliteitsverandering noodzakelijk. Zuiniger omgaan met drinkwater en er geen dingen mee doen die ook met oppervlaktewater of met opgevangen regenwater gedaan kunnen worden. Verdamping tegengaan door meer groen in plaats van beton en tegels. Maar alles staat en valt met een eigentijds waterbesef.


Bert Middel is dijkgraaf van waterschap Noorderzijlvest.

menu