Opinie: Zakencollege Hoogeveen is de dood in de politieke pot

De Hoogeveense gemeenteraad in corona-opstelling. Foto: Harald Buit

Het is een aanfluiting dat een gemeente als Hoogeveen er niet in slaagt zichzelf te besturen. Een zakencollege doet de lokale democratie geen goed.

Hoogeveen kiest voor een zakencollege. Even geen politiek om de crisis te bezweren. Dat klinkt begrijpelijk en is het misschien op dit moment ook wel. In het artikel in Dagblad van het Noorden van 22 augustus worden zakencolleges, raadsakkoorden en wethouders van buiten als mogelijke oplossingen ten tonele gevoerd aan de hand van het voorbeeld van Zwijndrecht.

Daar werkt het prima, volgens de fractievoorzitter van Algemeen Belang. Want je kunt gewoon bij je standpunten blijven. Als de meerderheid iets wil, komt dat in het raadsprogramma, maar als je tegen dat onderwerp bent, mag je tegenstemmen.

Nou was het altijd al zo dat de meerderheid besliste, maar op termijn is een zakencollege en in het verlengde daarvan een raadsbreed programma, met ook nog wethouders van buiten, de dood in de pot van de lokale democratie.

Verdoezelen

De basis van die democratie is dat lokale gemeenschappen hun eigen volksvertegenwoordigers kiezen en via hen hun eigen bestuurders. Waarbij de verschillende opvattingen die in een samenleving leven een plaats krijgen. Politiek bestaat bij de gratie van die verschillen. Over wat je doet en hoe je dat moet doen, denken mensen nu eenmaal anders. Raadsakkoorden en zakencolleges verdoezelen dat. Die wekken de indruk dat we allemaal hetzelfde willen. Wat heel vaak gewoon niet zo is.

Algemeenheden

Raadsakkoorden staan daarom vaak vol algemeenheden en open deuren. Stimuleren, onderzoeken en streven zijn daarin toverwoorden. Het zijn vooral zaken waar geen mens op tegen is. Ik noem er een paar uit Zwijndrecht:

- We onderzoeken de mogelijkheden om woningen duurzaam te renoveren.

- We dringen eenzaamheid terug door de aandacht voor elkaar in Zwijndrecht te versterken en het onderwerp bespreekbaar te maken.

- Inwoners kunnen zelf een belangrijke bijdrage leveren aan het onderhouden en schoonhouden van hun omgeving. De gemeente investeert in het schoon en heel houden van de leefomgeving. (Dat laatste is een wettelijke taak.)

En: democratie is gebaat bij oppositie. Kritisch tegengas is nodig. Een raadsakkoord vooraf verkleint de marges voor de oppositie aanzienlijk. Terecht stemde de VVD in Noordenveld om die reden in 2018 tegen het raadsakkoord (waarmee het dat ook niet meer was).

Politieke visie

De versnippering van het politieke landschap wordt gezien als mogelijke oorzaak voor het fenomeen zakencollege. Ik zou eraan toe willen voegen dat de opkomst van lokale partijen daar een grote rol in speelt. Die suggereren ook graag dat we allemaal hetzelfde willen. Daarom heten ze ook Algemeen Belang of Gemeentebelangen. Ze komen allemaal op voor iedereen. Alsof iedere inwoner zijn zin kan krijgen. Wat dan anders blijkt te zijn als het gaat over de bouw van een megastal, de aanleg van een zonnepark of het sluiten van de bibliotheek. Want dan zijn er zeer uiteenlopende opvattingen en belangen. En vraagt een keuze om opvattingen. Over wat je belangrijk vindt in een samenleving en hoe dat georganiseerd moet worden. Een maatschappelijke visie. Een politieke visie die verder gaat dan iets als ‘lage tarieven en veel voorzieningen’.

Aanfluiting

En dan de wethouders van buiten. Het is toch een aanfluiting dat een gemeenschap als die van Hoogeveen, met meer dan 55.000 inwoners, niet in staat zou zijn zichzelf te besturen? Ze moeten specialisten zijn, begrijp ik: financiën, jeugd en onderwijs, sociaal gebied en organisatie. Dat noemen we elders gewoon ambtenaren.

Er ontstaat zo een kaste van rondreizende technocraten, in feite een soort interim-managers die van gemeente naar gemeente trekken. Voorbeelden genoeg, ik noem er twee. Eelco Eerenberg, wethouder in Enschede, solliciteerde recent als wethouder in Utrecht en werd benoemd. Alsof je filiaalchef bent van een winkelketen. Jos Huizenga, die in Noordenveld als wethouder van buiten kwam omdat CDA en CU het even niet eens werden, is aan zijn vijfde gemeente bezig. Jawel, Zwijndrecht. Deze mannen kun je, en geen woord ten nadele van hun kwaliteiten, geen lokale bestuurders meer noemen. Laat staan dat je ze bij verkiezingen kunt afrekenen. Maar misschien moeten we die ook nog afschaffen?

Anne Doornbos uit Een is schrijver en was gemeentesecretaris en raadslid.

menu