Opinie: Zet Polen financieel onder druk om vrouwenrechten

Demonstratie in Katowice tegen het voornemen van de Poolse regering om uit een verdrag te stappen dat vrouwen bescherming biedt. Foto EPA/ANDRZEJ GRYGIEL

Vrouwenrechten in Polen staan onder druk. Polen hoort pas geld uit Europese fondsen te krijgen het de mensenrechten weer beschermt.

Afgelopen weekend kondigde de Poolse regering het voornemen aan om uit de Istanbul-Conventie te stappen. Deze conventie heeft als doel om de bescherming van vrouwen tegen alle vormen van geweld, waaronder huiselijk geweld, te versterken. Dat Polen hier wil uitstappen, is zorgelijk. Het is ook een stap die jammer genoeg onderdeel is van een breder patroon.

Onder druk

De bescherming van mensenrechten, democratie en de rechtsstaat zijn niet vanzelfsprekend in Polen. In hetzelfde land staat ook de onafhankelijkheid van de rechterlijke macht onder druk. En dat komt niet uit de lucht vallen. Lidstaten zoals Polen en Hongarije en zelfs conservatieve christelijke partijen in Nederland propageren al jaren een sluimerende conservatieve agenda die anti-lhbtq, antifeminisme, anti-abortus en pro ‘traditionele familie’ is.

Recentere voorbeelden zijn de ‘lhbtq vrije zones’ in Polen en de twee wetsvoorstellen die het Poolse parlement wilde indienen die de uitvoering van abortus nog moeilijker zouden maken. En zo tekende SGP-voorman Kees van der Staaij in 2019 de zogeheten Nashvilleverklaring, die homoseksualiteit en transgenders afwijst. Dit past in een patroon van het subtiel, soms expliciet en slinks doorvoeren van een conservatieve agenda in Europese instellingen en nationale parlementen.

Oproep tot actie

Naar aanleiding van de laatste ontwikkelingen heb ik samen met veel van mijn collega-Europarlementariërs van Renew Europe voorzitter Ursula von der Leyen van de Europese Commissie en voorzitter Charles Michel van de Europese Raad opgeroepen om in actie te komen. We mogen namelijk nooit accepteren dat een land, en zeker niet een lidstaat van de EU, de positie van vrouwen verder onder druk zet.

Een land dat wil toetreden tot de EU wordt langs een meetlat gehouden. Eisen worden gesteld aan onder meer rechtsstatelijkheid, democratie en de bescherming van mensenrechten. Als een land eenmaal tot de Unie is toegetreden, komt het weinig voor dat het gecontroleerd wordt op de eerbiediging van de meest fundamentele beginselen van de Europese democratie.

Binnen de huidige regels is er slechts een mogelijkheid om lidstaten te corrigeren wanneer zij de fundamentele beginselen van de EU schenden. De sanctie die kan worden opgelegd is het ontnemen van het stemrecht in de Raad. In de praktijk komt dit echter niet snel voor, aangezien hiervoor unanimiteit vereist is in de Europese Raad. Concreet betekent dit dat landen als Polen en Hongarije elkaar de hand boven het hoofd kunnen houden.

Grootste netto-ontvanger

Dat is precies waarom we nieuwe mogelijkheden moeten introduceren. Polen is de grootste netto-ontvanger van Europese middelen. In veel gevallen gaan deze Europese subsidies via de nationale overheid en strijken de politici daar de eer op. Alleen al hierom moeten non-gouvernementele organisaties (ngo’s) in deze lidstaten, rechtstreeks, zonder tussenkomst van de overheid, subsidies kunnen ontvangen.

Een kleine twee weken geleden bereikten de Europese staatshoofden en regeringsleiders een akkoord over de nieuwe meerjarenbegroting van de EU en het coronaherstelfonds (Next Generation EU). In de conclusies van deze Europese top is ook een bepaling opgenomen over de bescherming van mensenrechten, democratie en rechtsstaat. Ten opzichte van wat het Europees Parlement wil, zijn deze voorwaarden behoorlijk afgezwakt. En direct na deze top presenteerde de Hongaarse premier Viktor Orbán zich in zijn land als overwinnaar. Dit mogen we niet accepteren.

Waarborgen

Wij pleiten er daarom in het Europees Parlement voor om de bescherming van mensenrechten, democratie en rechtsstaat te waarborgen. Europese fondsen mogen pas worden uitgekeerd wanneer lidstaten voldoen aan de fundamentele beginselen die zij hebben onderschreven toen zij lid werden van de EU.

De geloofwaardigheid van de gehele EU staat op het spel wanneer een enkele lidstaat de regels aan zijn laars lapt en daar vervolgens mee wegkomt. Het is juist dit Europa dat die vrouwenrechten overal in de wereld promoot. Het waarborgen van deze fundamentele rechten voor vrouwen, ook in de EU, moet een prioriteit blijven. Opkomen voor vrouwenrechten is een gezamenlijke strijd die we tot op de dag van vandaag moeten voeren, ook binnen de grenzen van de EU.


Samira Rafaela is lid van het Europees Parlement namens D66.

menu