‘Blijham klinkt toch veel beter dan serranoham'

Waarom vlees uit Argentinië of Ierland importeren, als je het ook in het Westerkwartier kunt vinden? Studenten van de Hanzehogeschool proberen boeren en grootkeukens bij elkaar te brengen voor voedsel uit de eigen achtertuin.

In de supermarkt doen we het allemaal. Achteloos nemen we een kilo karbonade of ander voedsel uit de schappen en gooien het in winkelmand of kar. Studenten Judith Komrij, Els van Minnen en Barbara de Winter winkelden tot voor kort net zo. ,,We kunnen al het voedsel krijgen wat we willen, maar we weten totaal niet waar het vandaan komt. Op de verpakking zul je het niet ontdekken.”

Dicht bij huis
De onwetendheid is bij hen verdwenen. Veel voedsel komt van ver, weten ze inmiddels, terwijl in de eigen omgeving genoeg grondstoffen worden geproduceerd. Voor hun studie financieel economisch management aan de Hanzehogeschool in Groningen zijn ze door lector Willem Foorthuis met medestudenten Albert Nieuwenhuis en Thijs Mulder betrokken bij het project Reframe.

Waarom voedsel over de wereld heen en weer transporteren als het ook in de eigen achtertuin geteeld en verwerkt kan worden? En als er geld mee verdiend kan worden, waarom doen we het dan nog niet? Ze hebben zich in eerste instantie gefocust op de productie en verwerking van vlees. ,,Dat is een aansprekend product. Dat doet wat met mensen. Je hebt in de supermarkt geen idee waar je vlees vandaan komt. Dat geldt ook voor bloemkool, komkommer en noem maar op”, zegt Eric Veldwiesch van de Gebiedscoöperatie Westerkwartier, die in het project een coördinerende rol vervult.

Nu zijn er al overal boeren en tuinders die langs de kant van de weg hun eigen producten aanbieden, maar dat vindt Foorthuis, lector duurzaam en coöperatief ondernemen, een te versnipperde en te kleinschalige aanpak. Hij gaat voor het grote verhaal. De studenten en de Gebiedscoöperatie Westerkwartier gaan daarin mee. ,,Je zou denken dat we in Groningen geen voedsel verbouwen. We hebben een cirkel van 42 kilometer rond de Martinitoren getrokken. Daarin hebben we 5640 ondernemers gevonden die op food werken.”

'Als we zo doorgaan, gaat de wereld eraan. Latere generaties betalen daarvoor de rekening'

Om te beginnen onderzoeken ze of het mogelijk is Stad en Ommeland op het gebied van de vleesproductie en consumptie op eigen benen te laten staan. Het kan, is Foorthuis' overtuiging. Het is goed voor de regionale economie en voor het milieu. Het kan inderdaad, hebben de studenten vastgesteld, maar voor het zover is, moet er nog heel wat gebeuren. En het moet ook, vinden ze allemaal: ,,Als we zo doorgaan, gaat de wereld eraan. Latere generaties betalen daarvoor de rekening.”

,,We zijn helemaal in de war met ons eten”, schetst Foorthuis. In het UMCG worden dagelijks 14.000 maaltijden bereid. De keuken heeft daarvoor 1200 producten nodig. Slechts twee komen uit de eigen regio: water en aardbeien. De aardappelen komen uit Tunesië, het vlees komt uit Argentinië, om maar twee voorbeelden te noemen.

CO2
En het ziekenhuis is geen uitzondering: in de supermarkten ligt vlees uit Ierland, fruit uit Nieuw Zeeland, bonen uit Egypte. ,,En denk niet dat als je een visje bij de viskraam bestelt, dat deze uit het Lauwersmeer komt. Dat visje komt uit Vietnam. Kijk eens hoeveel kilo CO2 daar aanhangt. We telen zelf de beste aardappelen. We telen zelf appels. We fokken varkens. Dat gaat allemaal voor verwerking naar het buitenland. Een varkensboer uit Ten Boer fokt biggetjes en verkoopt ze voor 38 euro per stuk. Die beesten gaan naar Italië of Spanje waar ze verwerkt worden. Wij houden hier de rotzooi, de stallen en de mest. Voor veel geld komt dat vlees bij ons terug maar het geld wordt elders verdiend.”

Verwerking van voedselproducten in de eigen regio is volgens de studenten en Foorthuis bijna een garantie voor economisch succes. ,,Het gaat slecht, hoor ik zo vaak. Het gaat helemaal niet slecht. De landbouw produceert als nooit tevoren. Het wordt steeds beter, steeds technischer. De boer is echter alleen met produceren bezig. We produceren melk, suiker en aardappelen, maar we doen er niets mee. We brengen het met vrachtauto's en schepen ver weg en halen het voor veel geld verwerkt weer op. Waarom zou een boer zijn melk op laten halen, als hij met een machine op zijn erf ook zelf toetjes zou kunnen maken.”

Blijham
,,Je kunt dat model op al het voedsel loslaten”, zegt Barbara de Winter. ,,De boeren weten het wel, maar ze kunnen er niks aan doen”, zegt Judith Komrij. ,,De vlees- en voedselverwerkende industrie is zo machtig”, stelt Albert Nieuwenhuis vast. Ze hebben bij de boeren in de regio en bij de grote keukens in de stad zoals het UMCG, het Martini Ziekenhuis en de gemeente onderzocht of er vlees geleverd en afgenomen kan worden. De interesse is er. Zelfs McDonald's wil wel een Groninger beefburger serveren. ,,Maar de boeren willen wel voor lange tijd zekerheid dat hun vlees wordt afgenomen. En de keukens willen de garantie dat er dagelijks 's ochtends vroeg duizenden vleesproducten worden geleverd.” Dat kan geregeld worden denkt Foorthuis. ,,We bouwen een slachterij. De kennis is er wel. Zo lang geleden is het niet dat we Udema in Gieten hadden. Waarom zouden we nog langer dure parmaham of serranoham eten? Blijham klinkt toch veel beter.”

De verwerking van vlees in de eigen regio is een impuls voor de economie. Geld voor de investering in zo'n fabriek is er zo. ,,Brussel wil graag meedoen. In de gebiedscoöperatie zitten we met allerlei instanties aan tafel. We zijn samen de dikste boer van Nederland. We hebben meer dan 100.000 runderen en meer dan zeshonderd melkpunten. Welke boer heeft dat?”

'Waarom zou een boer zijn melk op laten halen, als hij met een machine op zijn erf ook zelf toetjes kan maken'

Net als opa
De studenten van Foorthuis zijn met de mensen van de gebiedscoöperatie bezig de voedselproductie en verwerking weer te regionaliseren. ,,Opa deed het vroeger immers ook zo.” Met de huidige melkprijs hebben veehouders wel oren naar een beter verdienmodel. ,,Maar je hebt wel tijd nodig om vleeskoeien te fokken en je hebt grond nodig om ze te laten grazen”, zegt Nieuwenhuis. ,,De grond is er”, weet Foorthuis. ,,Staatsbosbeheer heeft rond de stad 8000 hectare grond en gras te beheren. Zet de kudde op dat gras, trek er een fietspad door, dan hebben toeristen ook iets om naar te kijken.”

Foorthuis denkt dat de regionale vleesproductie en verwerking over een jaar of drie, vier al op gang is gekomen. De studenten denken dat een iets langere aanloop nodig is. ,,In de ziekenhuizen in Ede en Nijmegen en in het Duitse Oldenburg gebeurt het al. Daar wordt voedsel uit eigen regio verwerkt. Alleen de schaal is er heel klein. We willen het groter. Als we de grote keukens organiseren – en dan willen we de bestaande cateraars helemaal niet de tent uitvechten – dan hebben we het over 63.000 maaltijden per dag. Als we dat kunnen organiseren, dan kunnen we bedrijven veranderen, de uitstoot van schadelijke stoffen reduceren en aan natuurontwikkeling werken. Iedereen blij. Misschien lukt het niet, maar dan hebben we het wel geprobeerd.”


‘Blijham klinkt toch veel beter dan Serranoham'

Miljoenen van Europa

Ooit is de wereldvoedselmarkt zoals we die kennen ontstaan met de steun van internationale overheden. Met subsidies van diezelfde overheden wordt onderzocht hoe de voedselmarkt weer lokaal kan worden. Het Europese subsidiefonds Interreg heeft het project Reframe voorzien van een subsidie van 5 miljoen euro. De komende tijd wordt onderzocht hoe voedsel in de eigen regio geproduceerd, verwerkt en afgeleverd kan worden. Het onderzoek beperkt zich niet alleen tot het Westerkwartier en de stad Groningen. In het project wordt samengewerkt met Belgen, Duitsers, Denen en Zweden.

Gebiedscoöperatie Westerkwartier

Tot enkele maanden terug had Eric Veldwiesch nog nooit van de gebiedscoöperatie Westerkwartier gehoord. Nu hij er voor werkt moet hij vaak aan zijn vrienden uitleggen wat die coöperatie is. Het is een samenwerkingsverband van gemeenten, waterschappen, zorginstellingen, Staatsbosbeheer, Landschapsbeheer, scholen en 640 ondernemers.

Via de coöperatie moeten nieuwe initiatieven ontplooid worden om de regio sterker te maken. ,,Het Westerkwartier is een krimpregio.” Ingezet wordt op korte voedselketens, groene en jonge economie en zorg.

Nu is een coöperatie niets nieuws, denk aan zuivelgigant FrieslandCampina, aardappelmeelfabriek Avebe of de Rabobank. De gebiedscoöperatie werkt echter niet vanuit één belang en is niet sectorgebonden ,,We brengen mensen aan tafel, samen kunnen we veel meer. Daar zit de meerwaarde”, zegt Veldwiesch. ,,Het is tegelijk ook de moeilijkheid want hoe krijgen we iedereen in dezelfde richting waarbij eigen belang en algemeen belang gediend wordt.”

De coöperatie is nu nog gehuisvest in Noordhorn en Leek. Over enige tijd moet een boerderij in Zuidhorn het nieuwe onderkomen worden.

Klik hier om op de site van de Hanzehogeschool meer te lezen over dit project.

[firstName], je hebt net een artikel gelezen! Nu je hier toch bent, vragen we graag je aandacht voor het volgende:

Je hebt op dit moment een gratis account. En dat is natuurlijk prima. Je hebt daarmee toegang tot een belangrijk deel van het nieuws dat onze 100+ journalisten elke dag brengen, maar je mist nu wel veel. Zo kan je niet onbeperkt onze verdiepende PLUS-artikelen lezen en heb je ook geen toegang tot onze digitale krant. Zonde natuurlijk! Daarom bieden we je graag een proefabonnement aan, zodat je kennis kan maken met alle interessante extra’s die je nu mist.

Onze PLUS-artikelen bieden verdieping van het nieuws. Ook de extra's van het Dagblad vallen onder PLUS, zoals bijzondere columns en commentaren. Met trots gemaakt voor de lezers die willen weten hoe het écht zit. In tekst, foto en video leggen wij uit wat het nieuws betekent voor jou en jouw omgeving.

Bekijk proefabonnementen
Toon reacties

Word wakker met het belangrijkste nieuws uit het Noorden met onze ochtend-nieuwsupdate.

Meer dan 22.249 nieuwsbriefabonnees

Je kunt je op elk moment weer uitschrijven

Lees hier ons privacy statement.