Erin geluisd

In een geïsoleerde dodencel op het gevangeniseiland Nusan Kambangan brengt de Indonesische Merry Utami (42) haar laatste dagen door. Dertien jaar geleden werd ze met een kilo heroïne op het vliegveld van Jakarta opgepakt.

Merry Utami leeft nog. Al weet ze niet voor hoe lang. In de vroege uren van vrijdag 31 juli wachtte ze in de dodencel met kloppend hart en trillend lijf op de soldaten, die haar samen met dertien mede-terdoodveroordeelden naar de plek van de executie zouden brengen. Veertien grafkisten en ambulances stonden al klaar om de lichamen na afloop af te voeren.

Buiten gierde de storm rond de oude gevangenis uit de Hollandse koloniale tijd. In de regen en het donker verdwenen slechts vier gevangenen die nacht. De rest, onder wie Utami, werd in deze ronde op het allerlaatste moment gespaard.

Waarom weet haar advocaat niet. De openbare aanklager mompelde dat de juridische dossiers nog niet geheel compleet zouden zijn. Zonder ook maar een oog dicht te doen luistert Utami nu de hele dag naar ieder geluid. Want wanneer komen ze haar dan wel halen?

,,De moeilijkste uren in de gevangenis beginnen ’s middags om vijf uur als we tot de volgende ochtend zes uur in onze cel worden opgesloten. Er is geen televisie of radio. We voelen ons zo eenzaam,” vertelde Utami tijdens het interview dat ik enkele jaren geleden bij hoge uitzondering met haar had.

Toen zat ze nog in de vrouwengevangenis van Tangerang buiten Jakarta, waar ze overdag troost vond bij vijf andere vrouwen die eveneens tot de doodstraf waren veroordeeld. Sinds vorige week brengt Utami haar laatste dagen compleet geïsoleerd in een dodencel door, zonder enige bewegingsvrijheid.

De ‘koningin van de drugs’, zoals de Indonesische media haar bestempelen, houdt vol niets te weten van de heroïne in haar tas. Ze was net gescheiden van een man die haar jarenlang lichamelijk mishandelde, haar als dienstbode naar Taiwan stuurde en haar zuurverdiende geld aan zichzelf uitgaf.

Verliefd

In Jakarta liep ze een nieuwe vriend tegen het lijf. ,,Ik was straalverliefd op die man. Hij nam me zelfs mee op vakantie naar Nepal. Maar hij vertrok eerder onder het mom dat zijn baas in Jakarta hem nodig had. Ik hoefde niet mee. Een paar dagen voordat ik terugkeerde naar Indonesië belde hij me op met het verzoek zijn tas mee te nemen die hij had achtergelaten.”

Op het vliegveld werd ze met ruim een kilo heroïne opgepakt. Als laatste wens wil Utami zo graag afscheid van haar kinderen nemen. Sinds haar arrestie heeft ze hen niet meer gezien. Ze wonen bij haar ex in Oost-Java. Hij vindt de acht uren reizen te ver.

Haar ouders, broers en zussen willen evenmin iets met haar te maken hebben. Ze schamen zich voor haar. ,,Het ergste is dat ik mijn familie en mijn kinderen pijn heb gedaan,” huilde Utami met grote uithalen tijdens het gesprek.

Amalia, de gevangenisdirectrice destijds, liet me uit medelijden met de zes terdoodveroordeelde vrouwen het huis van bewaring binnen voor een ontmoeting met hen. Ze mochten hun verhaal doen. ,,Tachtig procent van de 230 vrouwen die hier zit, is betrokken bij drugsdelicten. Sommigen doen het met hun volle verstand. Ze nemen het risico omdat ze weten dat het veel geld oplevert. Maar de meeste vrouwen werden misleid. Ze zijn er ingeluisd.”

Maffia

Ondertussen troostte Amalia de Thaise Bunyong Khaosa. Een gescheiden moeder van twee kinderen. In 2003 werd ze op het vliegveld van Jakarta gearresteerd met 500 gram heroïne. Toen ze de rechter de doodstraf hoorde uitspreken, viel ze flauw.

,,Ik werkte in een voedselstalletje in de straten van Bangkok,” vertelde Khaosa. ,,Daar werd ik regelmatig benaderd door een vrouw die me vertelde dat ik veel geld kon verdienen als ik een pakketje naar Jakarta bracht. Wekelijks bezocht ze me. Elke keer zei ik nee. Maar mijn oudste kind wilde graag naar de middelbare school. Ik had geld nodig. Mijn ex-man is verdwenen. De vrouw zei dat ze mijn vriendin was. Ze bood me tweehonderd dollar aan. Nu zie ik mijn kinderen nooit meer,” zei Khaosa snikkend.

,,De vrouwen moeten worden gestraft. Drugs overspoelen Indonesië. Kinderen overlijden aan een overdosis. Ik vraag me alleen af of je deze vrouwen ter dood moet veroordelen. De echte dealers lopen vrij rond,” vindt de voormalige gevangenisdirectrice Amalia.

Indonesië wil al jaren van het drugsprobleem af. President Joko Widodo gelooft in de harde aanpak. Hij beweert dat vijftig mensen per dag overlijden aan een overdosis. Maar hoeveel Indonesiërs sterven aan longkanker? De archipel heeft het hoogste aantal nicotineverslaafden van de wereld. De belasting op sigaretten brengt geld in de staatskas.

Feit is dat de drugskoeriers het hardst worden gestraft. De maffia loopt vrij rond en handelt zelfs met cipiers in de gevangenis in verdovende middelen. ,,Als je niet verslaafd bent, word je het hier wel. Drugs zijn in de gevangenis het goedkoopst,” weten gevangenen in de penitentiaire inrichting van Bogor te vertellen, waar ook het merendeel wegens handel in drugs vastzit.

Rijk

De meeste vrouwelijke drugskoeriers weten niets over drugssyndicaten en door wie ze werkelijk zijn ingehuurd. De 23-jarige Nontahan uit Thailand werkte net drie maanden in een massagesalon in Bangkok toen haar baas haar vroeg of ze rijk wilde worden. Ze kon 1200 dollar verdienen als ze een kilo heroïne naar Jakarta bracht. ,,Het geld was voor mijn arme ouders bestemd.”

De zes vrouwen in het huis van bewaring van Amalia hebben ‘de pech’ dat hun zaak diende voor de rechtbank van Tangerang, waar het internationale vliegveld van Indonesië ligt. De rechters spreken hier in bijna alle drugszaken de doodstraf uit. De Nederlander Ang Kiem Soei, die begin 2015 werd geëxecuteerd, stond hier ook terecht.

Rani Adriani (38) stond als een van de eerste zes terdoodveroordeelde vrouwen samen met de Nederlander Ang Kiem Soei voor het vuurpeloton. Ze keek de soldaten recht in hun ogen, tot ze zwaar gewond neerviel en na zes minuten stierf. ,,Een gruwelijke dood,’’ aldus directeur Ricky Gunawan van het rechtsbijstandcentrum LBH.

De laatste dagen brengen de terdoodveroordeelden geïsoleerd en alleen in een cel door. De enige die ze dan nog mag bezoeken is een geestelijke. Rond middernacht halen soldaten de drugskoeriers uit hun cel. Na een sluiptocht door de jungle worden ze op een veld met schijnwerpers op hun gezicht opgesteld.

Kruis

Op het witte kleed dat ze dragen staat een zwart kruis getekend op de plek van hun hart. Ze kunnen kiezen staand of zittend te worden doodgeschoten. Van Adriani mochten soldaten haar armen en haar benen niet samenbinden. Ze wilde ook geen muts over haar hoofd. Volgens de priester was deze sterke vrouw er ‘klaar’ voor.

Ik interviewde Adriani in de vrouwengevangenis van Tangerang. Begin 2000 arresteerde de politie haar samen met haar nicht Meirika Franola op de parkeerplaats van het internationale vliegveld buiten Jakarta. Ze hadden 3,6 kilogram heroïne bij zich. Franola was getrouwd met een Nigeriaan, een bekend drugsdealer. Zij luisde Adriani erin.

,,Ik heb de politie alles eerlijk verteld. Ook waar mijn man was. Ze gingen hem zoeken. Hij sloeg op de vlucht. Een politieman schoot hem dood,” bekende Franola tijdens het interview in de gevangenis. De voorganger van Joko Widodo, president Susilo Bambang Yudhoyono gaf haar in 2012 gratie. Vorig jaar kreeg ze alsnog de doodstraf. Ze zou in de gevangenis in drugs hebben gehandeld.

Nichtje Adriani kreeg aanvankelijk levenslang, maar werd in hoger beroep tot de doodstraf veroordeeld. Trillend vertelde ze dat ze geld nodig had voor haar ouders. De bank met het spaargeld van haar ouders ging failliet, waardoor ze de lening van hun huis niet meer konden afbetalen.

Franola’s echtgenoot wilde het nichtje wel uit de brand helpen als ze een pakketje heroïne naar Londen bracht. Franola overhandigde de drugs op de parkeerplaats aan Adriani. De politie betrapte hen. Buiten Jakarta, in Sukabumi, is Adriani begraven, naast haar moeder. Haar laatste wens.

Binnenkort wordt een nieuwe datum geprikt voor de executies van de overige tien gevangenen. President Widodo blijft volhouden dat de doodstraf een einde zal maken aan het drugsprobleem in Indonesië. Merry Utami weet dat hij haar leven niet zal sparen. Na dertien jaar wachten op de kogel hoopt zij al lang niet meer op een wonder.

Toon reacties

Word wakker met het belangrijkste nieuws uit het Noorden met onze ochtend-nieuwsupdate.

Meer dan 22.249 nieuwsbriefabonnees

Je kunt je op elk moment weer uitschrijven

Lees hier ons privacy statement.