Het raadsel van de Wolvenberg

Wie wil er nou wonen aan het Hongerveld of de Lange Jammer? Het antwoord op die vraag gold ook voor de Wolvenberg in Hoogersmilde.

De Wolvenberg is voor de huidige Smildigers vooral een slagerij, die tot 2006 aan de Rijksweg actief was. Daar vlak bij is nog minicamping De Wolvenhoeve. En wie goed zoekt op een plattegrond kan een plek vinden met de naam 'wolvenberg'. Die ligt in de buurt van de vroegere slagerij, dus er zal wel een verband zijn.

KaartengekVoor Smildiger Roelof Matien was dat niet genoeg. Als 'kaartengek' kwam hij erachter dat de wolvenberg van Hoogersmilde op een heel andere plek heeft gelegen. Niet aan de westkant van de Drentse Hoofdvaart in een vrijwel vlak gebied - toch wat vreemd voor een 'berg'- maar aan de oostkant van dat water. Omdat Matien de lokale historie kent en geïnteresseerd is in archeologie heeft hij zich vastgebeten in de vraag waarom die plek is 'verschoven'. Een eerste hindernis daarbij is dat de oeroude wolvenberg tweeënhalve eeuw lang op geen enkele kaart stond. In 1635 en 1753 op kaarten van de Heerlijkheid Hoogersmilde kreeg de bult in het landschap - de hoogste plek in de wijde omgeving - nog een duidelijke vermelding. Pas in 1898 duikt ie opnieuw op. Maar wél twee kilometer verderop...

InheemsWolvenbergen zijn er wel meer. Tenslotte was de wolf heel lang net zo inheems als vossen of reeën. Daar is in de achttiende eeuw een eind aan gekomen als gevolg van de wolvenjachten, die voor boeren zelfs verplicht gesteld waren. In Drenthe is de laatste wolf - op die ene passant in 2015 na - verjaagd in 1772. Vóór die tijd kreeg menige zandbult in het landschap een bestemming als wolvenhol. Het waren vaak hoogtes waar je dan ook regelmatig een wolf hoorde huilen. Het waren plekken waar je beter niet kon komen. Om dat te onderstrepen werden de wreedste verhalen bedacht.

GraafwerkDat angstbeeld moet volgens Matien ook de reden zijn geweest dat de naam Wolvenberg verplaatst is naar een andere plek. De plek waar ooit de echte Wolvenberg was staat nu op de kaart als De Polle, zo heeft hij uitgemeten. Graafwerk in de archieven brengt aan het licht dat de eerste huizen daar rond 1850 zijn gebouwd. Eenvoudige huizen, maar wie er woonden moeten het niet erg prettig hebben gevonden dat ze ‘bij de Wolvenberg’ woonden. Matien vergelijkt het met een recenter geval. De Riegheide in Rolde heette eerder Hongerveld, maar na bezwaren van de bewoners is de naam veranderd. ,,Het Hongerveld verwijst naar een schrale plek waar onbeheerst vretende paarden een tijdje mochten grazen of een veld waar zigeuners hun toevlucht zochten. Hongerveld heeft tegenwoordig een erg negatieve lading’’, verduidelijkt Matien.

StambomenMatien is aan de hand van de stambomen van de bewoners bij De Polle tot de slotsom gekomen dat de naam Wolvenberg tussen 1877 en 1898 verschoven moet zijn naar een onbewoonde plek een eindje verderop. De krant meldde in 1853 nog dat met het graven van het Oranjekanaal ‘te Smilde bij den Wolvenberg een aanvang zal worden gemaakt’. En in 1877 verkopen de erven van landbouwer Jan Boerhof nog diens boerderij ‘bij de Wolvenberg’. Gewoon schrappen van zo’n ingeburgerde naam lukt niet. Het collectieve geheugen houdt het wel in stand. Maar verplaatsen lukt dan wel, zeker als er een verhaal bij wordt bedacht. Want wie het nu over de wolvenberg in Smilde heeft vertelt misschien ook de legende van ene Berend, die een zonderling inhuurde om de wolvenberg te veranderen in bouwland. De passant wilde als loon het ene jaar alles wat onder de grond groeide en het andere jaar de granen en het boekweit. Alleen als hem een monster zou worden gepresenteerd dat hij nog nooit had gezien was het opmerkelijke contract van de baan en mocht de boer alles houden. En dat werd kromme Lammechien, de huishoudster. Ingesmeerd met stroop, beplakt met veren en voorzien van een kleverige touwstaart joeg ze de zonderling voor altijd op de vlucht. Dat zou gebeurd moeten zijn op een plek langs de Veldhuizerweg bij de grens met Friesland.

Of de bewoners van De Polle nu blij zijn met het rechtzetten van de historie verhaalt Matien niet. Het verklaart wel waarom een van de bewoners een gat in de bult nooit kon dichten. Wolven groeven namelijk héél diep.

Toon reacties

Word wakker met het belangrijkste nieuws uit het Noorden met onze ochtend-nieuwsupdate.

Meer dan 22.249 nieuwsbriefabonnees

Je kunt je op elk moment weer uitschrijven

Lees hier ons privacy statement.