'Niemand zit te wachten op vage praat over de toekomst'

De kwaliteit van het onderwijs is voor een groot deel afhankelijk van de kwaliteit van de docenten. Klaas van Veen (45) is hoogleraar-directeur van de Lerarenopleiding van de Rijksuniversiteit Groningen. Een gesprek met hem over het rapport Onderwijs2032.

Wat vind je van het rapport Onderwijs2032?

,,Het is goed om met docenten en scholen te praten over goed lesgeven en het curriculum. Daarvoor is dit rapport bij uitstek het middel. In zijn algemeenheid is praten over de toekomst ingewikkeld. Als je het probleem niet scherp kunt definiëren, dan moet je niet met oplossingen komen. Ik merk in discussies over de toekomst dat mensen de neiging hebben om te praten over de huidige stand van zaken in het onderwijs in termen van het verleden. Dat leidt vaak tot karikaturen over wat docenten en scholen nu doen. Ze zouden niet bij de tijd zijn, kennis is niet relevant, en zoals het onderwijs het nu doet, gaat het niet goed. Dus we moeten veranderen. Dat zijn allemaal clichés. Daarom is het van belang om met elkaar in gesprek te gaan over wat precies het probleem is voordat we aan het innoveren slaan.''

Moet er meer aandacht komen voor vaardigheden?

,,In de discussies hoor ik de tegenstelling kennis versus vaardigheden. De opstellers van het rapport zouden alle kennis uit het onderwijs willen gooien en pleiten voor meer vaardigheden. Dat is niet waar, en dat kan niet. Kennis en vaardigheden zijn een geheel. Je kunt niet zonder kennis als je over bepaalde vaardigheden wilt beschikken. Je moet achtergronden weten en bepaalde kernconcepten tot je beschikking hebben. Je moet iets weten voor je echt iets kunt doen.''

Sommigen zeggen: parate kennis is minder nodig, want leerlingen kunnen via internet alles opzoeken.

,,Mensen gaan uit zichzelf geen wiskundige problemen googelen. School kan kinderen nieuwsgierig maken. School maakt dingen interessant. In allerlei kennisgebieden leidt school je in waarmee je de wereld om je heen beter kunt begrijpen. Waardoor je discussies beter kunt plaatsen. Waardoor je meer zin kunt geven aan je eigen leven.''

In het rapport staat dat het huidige onderwijs niet meer aansluit op wat de maatschappij nu en in de toekomst van burgers vraagt.

,,Dat is een ingewikkelde stelling. We zitten midden in die samenleving. Het suggereert alsof scholen geïsoleerde eilandjes zijn in deze snelveranderende samenleving. Dat is niet zo.''

Moeten scholen meer vakoverstijgend werken?

,,Wij hebben ooit gekozen mensen in te wijden in aardrijkskunde, geschiedenis, biologie, wiskunde enzovoort. Kan dat vakoverstijgend? Ja, dat kan. Is het wenselijk? Weet ik niet. Sommigen zeggen ja, want in werkelijkheid bieden problemen zich ook niet gescheiden aan. Ik kan me voorstellen dat er mengvormen komen. Maar je moet voor een vorm kiezen waarbij je de leerlingen inleidt in verschillende kennisdomeinen. Als het gaat om wiskunde, moeten leerlingen wiskunde leren en geen verwaterde vorm van wiskunde. Het gaat er om dat de docent de stof relevant weet te maken. Dat kan met meerdere vakken samen, maar ook per vak.''

Moeten we de verschillende vakken afschaffen?

,,Er is geen bewijs dat we dan meer of relevanter leren. Met afschaffen moet je voorzichtig zijn. Het probleem van de toekomst is niet zo kant-en-klaar dat we meteen de oplossing weten. Tot nu toe hebben aparte vakken goed gewerkt. We zitten in de Top 10 van beste onderwijssystemen van de wereld. Als we zien wat onze leerlingen weten en kunnen is dat in vergelijking met andere landen heel erg veel. Daarom moet je voorzichtig zijn dingen radicaal anders aan te pakken. Ik vind eerder dat er vakken bij moeten, want een opleiding kan niet breed genoeg zijn. Ik ga uit van het ideaal dat onderwijs ontwikkeling is in de breedste zin van het woord. Het leren van een beschaving, het eigen maken van een bepaalde manier van denken. Hoe pluriformer, hoe beter voor een samenleving. Het stimuleert tolerantie en inzicht. Dat hebben we hartstikke hard nodig.''

Klaas van Veen hoogleraar-directeur van de Lerarenopleiding van de RUG

Dus hoeft het onderwijs niet te veranderen?

,,Je wilt voorbereid zijn op de toekomst, er zijn trends zoals 'we moeten meer Engels spreken' en 'je moet digitaal handig zijn'. Maar dat kun je opnemen in het leerplan, het curriculum, zonder dat je overgaat tot enorm grote veranderingen. Hoe vager het probleem, hoe voorzichtiger je met oplossingen moet zijn. Daarom vind ik die discussie met elkaar goed. Het moet gaan over de inhoud van het curriculum en goed lesgeven.''

Wat is de rol van de lerarenopleiding?

,,Wij zijn bijvoorbeeld bezig met de discussie over digitale didactiek. Hoe kun je tablets zo inzetten dat een leerling daarvan beter gaat leren. Voor het zinvol inzetten van tablets heb je heel specifieke software nodig. Maar dat de apparaten beter werken dan dat je klassikaal bezig bent met je leerlingen, weten we niet. Er was onlangs een rapport van de OECD, de internationale organisatie voor economische samenwerking en ontwikkeling, dat concludeert dat het inzetten van ICT in het onderwijs niet meteen leidt tot betere leerresultaten. Je moet goed nadenken hoe je ICT in jouw context, in jouw situatie, met jouw vak, met jouw leerlingen, met jouw stof functioneel kunt maken. Dat antwoord heb je niet een-twee-drie. Maar het is goed dat samen te ontwikkelen. Daar geloof ik erg in.''

Hebben leerlingen in 2032 nog boeken op school of leren ze allemaal van iPads?

,,Wil je dat tablets een succes worden, dan moet je leerlingen daarmee kunnen laten leren. In de jaren negentig kregen veel scholen computers. Dat was eerst geen succes, want er was bijna geen software. Bijna niemand wist wat-ie ermee moest doen. Dat is nu anders. Maar voor de specifieke vakken moet nog veel gebeuren. Niet alleen dat docenten ermee vertrouwd raken, ook moeten er goede apps komen, software en inhoud. Dat is in ontwikkeling en heeft in 2032 vast een behoorlijke vlucht genomen.''

Elke school praat al over gepersonaliseerd leren.

,,Het is niets anders dan onderwijs op maat. Dat proberen docenten nu ook al, maar ze hebben leerlingen gemiddeld drie keer in de week vijftig minuten, en soms 32 leerlingen in de klas. Hoezo op maat? Hoe moeten we dat anders doen? Je krijgt alleen antwoorden als je dat uitzoekt samen met professionals, dus de docenten. Je kunt digitale middelen inzetten, maar dan blijft de vraag: wat worden onze leerlingen hiervan beter? In 2008 concludeerde de commissie Dijsselbloem al dat onderwijsvernieuwingen te snel werden ingevoerd, zonder te weten of ze werken. Ik voel al aankomen dat straks op ideologische gronden wordt gezegd ‘Dit is wat de toekomst vraagt'. Je moet meedoen. Daarvoor ben ik een beetje benauwd. Veel mensen denken dat ze verstand hebben van onderwijs zoals ze verstand hebben van voetbal. Maar zet ze voor een havo-4 klas … nog geen vijf minuten houden ze het vol.''

Hebben we over vijftien jaar nog vmbo, havo, vwo?

,,We hebben deze structuur al lang. Hij gaat terug tot aan de middeleeuwen. Alleen de termen zijn veranderd. Het is verkapt standenonderwijs. De kinderen van laag opgeleide ouders zitten in het algemeen op het vmbo en kinderen van hoog opgeleiden op het vwo. We selecteren kinderen vroeg en dan houd je dat in stand. In de Verenigde Staten en Scandinavië maken kinderen op hun 15de een keuze voor vervolgonderwijs en dat werkt goed. Je trekt leerlingen meer omhoog. Ik denk dat op termijn er een meer academische en een meer praktijkgerichte variant van onderwijs komt. Die kant gaat het op. Nu stromen leerlingen van vmbo en havo nog maar weinig op. Dat moet beter. Je moet leerlingen laten excelleren. Het systeem moet uitdagen.''

Hoe kun je leerlingen uitdagen?

,,Het ministerie wil wel maatwerkdiploma's, maar de Onderwijsraad raadt het jammer genoeg af. Nu wordt een leerling ingedeeld op het vak waarvoor hij het laagste gemiddelde heeft, in plaats van dat we kijken naar waarin het kind sterk is. Je moet leerlingen prikkelen. Uit het buitenland weten we dat als de lat hoog ligt er harder wordt gewerkt. In Engeland kun je vakken op verschillend niveau doen. Dat leidt tot geweldige resultaten. Het motiveert leerlingen. Maatwerkdiploma's komen er. Vast en zeker. Het daagt scholen en leerlingen uit om te excelleren.''

Bestaan er straks nog scholen? Leerlingen kunnen leren op afstand.

,,Veel kennis die je tot je krijgt, begrijp je in je eentje niet. Daarvoor heb je docenten nodig. Dat weten we al sinds de Grieken. Nederland heeft goede scholen, met goede docenten. Je zou wel knettergek zijn als je dat allemaal weggooit. Daarnaast creëert het schoolgaan tussen je 4de en je 18de jaar een enorm gevoel van cohesie. Die hebben we hartstikke hard nodig in deze samenleving. Met schoolgaan socialiseer en disciplineer je leerlingen. Dat krijg je nooit voor elkaar als leerlingen thuis achter de computer zitten. Leerlingen komen ook naar school voor het sociale aspect, om elkaar te leren kennen. Dat is belangrijk, ook voor de rest van hun leven. Er gaat niks boven het echte contact tussen een docent en een leerling. Bij lessen op afstand mis je het warme en het non-verbale dat je hebt als je elkaar ziet.''

Verandert de docent?

,,De docent zal over vijftien jaar nog bestaan, want de kern van lesgeven is de interactie tussen leerling en leraar. Daarin moet je goed zijn. Als je daarin nu goed bent, is dat straks ook nog zo. Misschien met andere didactische hulpmiddelen erbij. Als alles is gedigitaliseerd vergt dat een andere manier van werken, maar als je goed kunt lesgeven ben je snel genoeg ingewerkt. Ik denk niet dat het over vijftien jaar echt anders is. Misschien qua vorm en inhoud van het leerplan, maar de kern van lesgeven blijft dezelfde.''

Veel van wat in het rapport staat gebeurt toch al?

,,Zoals ik in het begin al zei zie ik het rapport als een mogelijkheid om over het curriculum en het onderwijs te discussiëren. Wat is goed lesgeven en wat hebben leerlingen en docenten nodig in 2032? Vaag praten over de toekomst, daarop zit niemand te wachten.''

Toon reacties

Word wakker met het belangrijkste nieuws uit het Noorden met onze ochtend-nieuwsupdate.

Meer dan 22.249 nieuwsbriefabonnees

Je kunt je op elk moment weer uitschrijven

Lees hier ons privacy statement.