'Werk vinden over de grens is een illusie'

Export van werkloosheid

'Werk vinden over de grens is een illusie'

Nieuw project: werkzoekenden uit de Nederlandse grensregio's moeten aan de slag in Duitsland of België. Wetenschappers hebben ernstige twijfels over de kans op succes.

De vele vacatures in de Duitse grensregio zijn een wenkend perspectief voor de Groningse en Drentse werkzoekenden. Maar hoe reëel is de mogelijkheid dat de oosterburen werkelijk een baan voor hen in petto hebben? En hoe aantrekkelijk is het om in Duitse dienst een boterham te verdienen?

Het ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid nam deze week het voortouw bij een project dat vierhonderd noorderlingen en vierhonderd werkzoekenden in Zuid-Nederland aan een baan over de grens moet helpen. Het is niet de eerste poging om Nederlandse werklozen aan werk te helpen over de grens, wel de grootste.

Wetenschapper Arjen Edzes deed met collega's Viktor Venhorst en hoogleraar Jouke van Dijk van de Rijksuniversiteit Groningen onderzoek naar die projecten. Hun conclusie: de initiatiefnemers laten zich leiden door romantiek. Er is geen enkel onderzoek gedaan naar de vraag of de Nederlandse werkzoekenden de juiste kwaliteiten hebben voor het vervullen van de Duitse vacatures.

Edzes: ,,Er is een enorme hectiek rond dat thema. Grensgemeenten lijken kansen te ruiken om een deel van de werkloosheid te exporteren. Maar er zit helemaal geen wederkerigheid in het verhaal. Het is een Nederlandse discussie, die in Duitsland en België niet leeft. Die moeten er wel een belang in zien om er aan mee te werken.''

'Het is een Nederlandse discussie, die in Duitsland en België niet leeft. Die moeten er wel een belang in zien om er aan mee te werken'

Structureel meer Duitse banen?
Zijn eerste bedenking bij de acties pro grenspendel: hoe lang blijft de werkloosheid in Duitsland zo veel lager? Edzes: ,,Feit is dat er over de grens meer vacatures zijn, maar is dat structureel of tijdelijk? Tussen 2002 en 2008 was de situatie net andersom. Wil je nu iets met dat verschil, dan moet je van alles in kaart brengen: wat voor vacatures zijn er, wat zijn de competenties van de werkzoekenden, wat zijn de knelpunten als je die bij elkaar wilt brengen, hoe kun je die wegnemen?''

Volgens Edzes is het aannemelijk dat het type werkzoekenden en moeilijk vervulbare vacatures in beide landen veelal overeenkomen. ,,In Nederland is er vraag naar goede ICT'ers, mensen voor de bouw en de metaal. Maar dat geldt ook voor Duitsland.''

Aan beide kanten van de grens zijn de werkzoekenden vooral laagopgeleiden, zegt Edzes. ,,Die komen overal moeilijk aan het werk.''

De bereidheid van de werkzoekende langer naar het werk te reizen, biedt niet altijd alleen soelaas bij het aanvaarden van een Duitse baan, meent hij. ,,Stel dat je in Winschoten woont en het geen probleem vindt dagelijks drie kwartier heen en terug te reizen, dan kun je bij wijze van spreken ook in Groningen gaan werken. Dan komen ook in Nederland veel meer banen binnen je bereik.''

De onderzoeker vindt dat de nadelen van werken over de grens worden onderschat. Loon, fiscaal stelsel, sociale zekerheid, ouderdomsvoorzieningen, zorg en kinderopvang – het is allemaal anders en vaak minder goed geregeld dan in Nederland. ,,De initiatieven voor grenspendel komen vaak vanuit de regio's, maar die kunnen daar niets aan doen. Die zaken worden op nationaal niveau geregeld. Een punt is ook de erkenning van Nederlandse diploma's. Soms gaat dat gemakkelijk, maar het geeft ook vaak problemen.''

Familiariteit
Een obstakel is ook wat de onderzoekers noemen: de familiariteit. Hoe dichtbij inwoners van verschillende landen soms ook bij elkaar wonen, omgangsvormen, normen en waarden kunnen tussen hen in staan. Edzes: ,,Ook de taal kan een rol spelen. Het is de vraag of een Nederlandse werknemer binding en loyaliteit jegens een Duitse werkgever kan ontwikkelen.''

Opvallend is dat voor Nederlanders werk wordt gezocht in Duitsland, terwijl veel meer Duitsers naar Nederland komen om te werken dan andersom. Edzes: ,,Het is heel moeilijk te zeggen hoe dat komt. Vermoedelijk spelen de arbeidsvoorwaarden een rol. Die zijn in Nederland beter.''

De cijfers

De meest recente gegevens over grenspendel dateren uit 2012. Daaruit blijkt dat 8500 inwoners van Nederland in Duitsland werken. Daarvan heeft 40 procent de Duitse nationaliteit. Vanuit Duitsland komen dagelijkse 36.000 pendelaars naar Nederland. Daarvan heeft 45 procent de Nederlandse nationaliteit.

'Een punt is ook de erkenning van Nederlandse diploma's. Soms gaat dat gemakkelijk, maar het geeft ook vaak problemen'

Vanuit België komen dagelijks 37.000 mensen in Nederland werken. De stroom in de andere richting bedraagt 8100. Voor beide groepen geldt dat 40 procent de nationaliteit heeft van het land waar ze werken. Voor veel pendelaars geldt dus dat ze zijn geëmigreerd naar een plaats vlakbij hun vaderland. Ze hebben vaak gekozen voor wonen over de grens omdat de huizen daar relatief goedkoop en comfortabel zijn.

Voor 24.700 Nederlanders geldt dat zij in Duitsland wonen en werken. Van de Duitsers hebben er 27.400 zowel hun woon- en werkplek in Nederland. België telt ruim 26.000 Nederlanders die er wonen en werken. Van de Belgen hebben er bijna 11.000 voor gekozen in ons land te wonen en werken.


De percentages

Het is volgens Arjen Edzes moeilijk om de werkloosheid in de Duitse grensstreek te vergelijken met die in Noord-Nederland. Dat komt doordat de Duitsers dat begrip anders definiëren dan in ons land gebeurt. De meest recente cijfers op grond waarvan een voorzichtige vergelijking kan worden gemaakt, dateren van 2014. Die luiden: Groningen 8,6 procent, Drenthe 7,3 procent, Friesland 7,9 procent, gezamenlijk Noord-Nederland 8 procent. In dat jaar bedroeg de werkloosheid in de Duitse deelstaat Niedersachsen 4,6 procent en in de daarbinnen gelegen regio Weser-Eems 4,1 procent.

10 miljoen euro

Een brede coalitie kondigde deze week een project aan om achthonderd werkzoekenden uit de Nederlandse grensregio's naar een baan over de grens te begeleiden. De helft daarvan betreft Groningers en Drenten die in Duitsland aan de slag zouden moeten gaan. Eenzelfde aantal werkzoekenden in Limburg, Noord-Brabant en Zeeland zou in België of Duitsland werk moeten krijgen. Kosten: bijna 10 miljoen euro. Het ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid trekt 4,9 miljoen uit voor het project. FNV, UWV, VBNO-NCW, MKB Nederland en de betrokken provincies dragen gezamenlijk eenzelfde bedrag bij.

menu