Mike Huckabee spreekt supporters toe in een pizzarestaurant in Iowa. Foto: EPA

Mee-eten met kiezers in conservatief Iowa

Mike Huckabee spreekt supporters toe in een pizzarestaurant in Iowa. Foto: EPA

De race naar het Witte Huis begint maandag in Iowa. Wat is dat voor staat? Conservatieve rechtse kiezers hebben er een onevenredig grote invloed. Diep in het noordwesten zijn ze op hun sterkst - dankzij hun Nederlandse voorouders.

President word je bij Pizza Ranch. Hier tussen het buffet met pizzapunten en de schalen gefrituurde kip wordt geregeld politiek van het hoogste niveau bedreven. Jeb Bush, Donald Trump, Ted Cruz, Hillary Clinton: allemaal stapten ze filialen van deze lokale pizzaketen binnnen om aanhangers te werven. 'Pepperonipolitiek' is het gaan heten, een strategie uitgevonden door Mike Huckabee, die er in 2008 de voorverkiezingen in Iowa mee wist te winnen.

Want bij Pizza Ranch dineren de Henk en Ingrid van Iowa. Wie wil weten wat kiezers in deze dunbevolkte agrarische staat in het midwesten van Amerika beweegt, moet hier eens mee-eten. En wie de kiezers voor zich wil winnen, die misschien wel het grootste stempel op de wonderlijke Republikeinse voorverkiezing gaan drukken, doet dat in Sioux County: een afgelegen gebied in het besneeuwde noordwesten van Iowa, waar de lokale radio bericht over Jezus of de maïsprijzen en het bij vlagen naar varkensmest ruikt, als weer een truck vol biggen voorbij dendert op weg naar de plaatselijke baconfabriek.

Conservatieve regio

,,Een kandidaat die tegen abortus is - dat is prioriteit'', is het eerste wat Steve Brouwer (35) zegt als hij over zijn politieke voorkeuren vertelt in de Pizza Ranch van Orange City, hoofdstad van Sioux County. De eigenaar van een transportbedrijf, vanavond met vrouw Corinne (30) en zoon Jeremy van 17 maanden uit eten, wil een president die de belastingen verlaagt, de overheid inkrimpt en voor het traditionele huwelijk is. ,,Tussen man en vrouw dus," verduidelijkt hij.

Het zijn kwesties die in het met Western-attributen opgeleukte buffetrestaurant in elk gesprek al na enkele zinnen aan bod komen. Sioux County is het conservatiefste stukje Iowa, en daarmee ook een van de conservatiefste regio's van de Verenigde Staten, becijferden onderzoekers aan de hand van donaties aan politici. In de county stemt doorgaans zo'n 87 procent van de inwoners Republikeins - 'ongekend veel', volgens lokaal partijvoorzitter Mark Lundberg.

Het betekent dat de regio vandaag veel gewicht in de schaal legt in de eerste verkiezingsronde va het land, ook al woont hier nog geen 2 procent van de kiezers uit Iowa. De marges waarmee conservatieven winnen zijn zo groot, dat ze gematigde kandidaten naar de kroon kunnen steken.

Hollandse wortels

De Hollandse wortels van veel bewoners van Sioux County verklaren hun levenshouding, legt politicoloog Jeff Taylor uit, professor aan Dordt College - de lokale christelijke universiteit, vernoemd naar de geloofsregels die de Synode van Dordrecht in 1619 opstelde. Orange City is in de tweede helft van de 19e eeuw gesticht door veelal gereformeerde Hollandse boeren op zoek naar land. Hun nazaten en nieuwe Nederlandse immigranten die tot in de vorige eeuw volgden hebben in de nieuwe wereld altijd vastgehouden aan de vertrouwde ideeën van 'thuis'. ,,Het is politiek gezien een beetje alsof de tijd hier heeft stil gestaan," observeert Taylor.

Nog altijd stikt het hier van de Hoekstra's en Van Gaalens, pronkt een molen in het hart van het stadje en sieren Hollandse trapgeveltjes het plein waar Woudstra Meat Market speculaas en gehaktkruiden van Verstegen verkoopt. Hier heerst bovendien een oud-Hollands calvinistisch arbeidsethos, weet Republikeins voorman Mark Lundberg. ,,Je werkt hard en houdt je erf netjes." Dankzij die instelling, gecombineerd met de vruchtbare landbouwgrond, bestaat werkloosheid in dit gebied haast niet.

Trump als teken van moreel verval

Zo zou het in het hele land moeten gaan, vindt men hier: handen uit de mouwen en je eigen boontjes doppen. Ted Cruz is de kandidaat die daar het best bij past, met zijn ultraconservatieve pleidooi voor minder overheid en meer God. Hij gaat in Sioux County naar verwachting de meeste stemmen halen. In de rest van Iowa is hij verwikkeld in een nek-aan-nekrace met Donald Trump, maar de miljardair ligt bij de Hollandse Amerikanen niet goed. Te veel bravoure, te vulgair, weet professor Taylor.

Als Trump het land mag gaan besturen - niet langer weggewuifd als een waanidee, gezien zijn aanhoudende succes in de peilingen - is dat in de ogen van Steve en Corinne Brouwer vooral een extra teken van het morele verval van hun land. ,,Hij heeft geen plan, roept maar wat mensen willen horen," luidt het oordeel.

Maar de Brouwers halen ook de schouders op. ,,Wordt hij het echt, tja, dan is het zoals het is. Als Christenen weten we wie écht de macht heeft."

 

Tijdlijn

  • 1 februari: eerste voorverkiezing in Iowa, een van de 12 staten die kiezen door middel van een caucus, een reeks openbare partijvergaderingen waar leden hun voorkeur uitspreken door in een groep te gaan staan (Democraten) of een naam op te schrijven (Republikeinen)
  • 9 februari: tweede voorverkiezing in New Hampshire, nu gewoon in een stemhokje
  • 1 maart: Super Tuesday, voorverkiezingen in 12 staten
  • 14 juni: allerlaatste voorververkiezing, van de Democraten in Washington DC (doorgaans wordt al eerder in het voorjaar duidelijk wie wint)
  • 18 juli: Republikeinse Nationale Conventie, kandidaat officieel gepresenteerd
  • 25 juli: Democratische Nationale Conventie, kandidaat officieel gepresenteerd
  • 8 november: verkiezingen

Belangrijkste kandidaten

Democraten

Hillary Clinton

  • Kansen: hoewel Sanders haar in de 'vroege' staten op de hielen zit heeft Clinton nog altijd de beste papieren aan de Democratische kant.
  • Valt op met: haar ervaring, en haar e-mails. Er blijkt topgeheime informatie op haar persoonlijke, niet voldoende beveiligde server te hebben gestaan

Bernie Sanders

  • Kansen: in Iowa en New Hampshire kan hij winnen, maar daarna wordt het moeilijk, bijvoorbeeld omdat Clinton populairder is in staten met meer afro-Amerikanen en latinokiezers.
  • Valt op met: zijn wilde armgebaren en gefoeter op de macht van 'het grote geld'. Revolutie!

Republikeinen

Donald Trump

  • Kansen: steeds beter. Trumps populariteit blijkt geen bevlieging en de Republikeinse partij heeft nog liever hem aan het roer heeft dan de nummer twee, Ted Cruz. De VS begint langzaam te wennen aan het idee dat Trump de Republikeinse nominatie kan winnen.
  • Valt op met: waarmee eigenlijk niet? Hij weet met zijn controversiële uitspraken en politiek recalcitrante gedrag - het laatste tv-debat overslaan, bijvoorbeeld - steeds weer de aandacht op zich te vestigen.

Ted Cruz

  • Kansen: als het aan de partijelite ligt gering. Vanwege zijn hardvochtige, compromisloze houding in de Senaat moeten veel partijgenoten weinig van hem hebben. Republikeinse kopstukken beginnen hem openlijk tegen te werken.
  • Valt op met: zijn keiharde statements ('we gaan IS bombarderen totdat we zien of zand gloeit in het donker') en zijn geboorteplaats in Canada, door Trump graag gebruikt om in twijfel te trekken of hij wel president mag worden.

Marco Rubio

  • Kansen: kunnen verder groeien als de aanhangers van de Republikeinen die gaan afhaken zich achter hem scharen en de partijtop hem steunt om Trump en Cruz uit de race te werken - daar hoopt hij op.
  • Valt op met: altijd weer dat verhaal over zijn Cubaanse ouders, die als barman en huishoudster hard werkten om de Amerikaanse droom waar te maken voor Marco en zijn broer en twee zussen.

Jeb Bush

  • Kansen: best of the rest - van de 9 Republikeinen die in de peilingen weinig voet aan de grond krijgen lijkt zijn campagne nog het meest levensvatbaar
  • Valt op met: zijn blijvend ongemakkelijke uitstraling - hij lijkt nog altijd niet te weten wat hij met z'n handen aanmoet op een podium. Plus de familienaam die hij maar niet te gelde weet te maken
menu