Drie keer wandelen in Waterland

Onder de rook van Amsterdam ligt het pittoreske Waterland

Onder de rook van Amsterdam ligt de pittoreske streek Waterland. Hordes toeristen stoppen hier niet, zij jakkeren door naar de nabijgelegen trekpleister Volendam.

Drie plaatsjes van betekenis liggen in de regio Waterland, te midden van plassen water en weidevelden. Het voormalige Zuiderzee-eiland Marken, dat van de drie het meest in trek is bij toeristen. Aan de andere kant van de Gouwzee ligt het middeleeuwse stadje Monnickendam. Het dorp Broek in Waterland is de onbekende parel. Op weg naar Volendam laten veel bezoekers een stuk Nederlandse geschiedenis links liggen.

loading

Marken

In de dertiende eeuw zou het alarm Code Rood hebben geklonken, indien het KNMI in die tijd had bestaan. Hoge golven in de Zuiderzee beukten tegen het vasteland waarna een verhoging in de zee was gevormd toen de wind ging liggen: het eiland Marken. Stoere vissers en vrouwen in klederdracht lieten zich niet wegjagen door storm of overstroming en palmden het eiland in.

Grote gezinnen woonden in de houten huisjes die op elkaar gepropt op terpen stonden. Kruip-door-sluip-door moet je er ook nu nog de weg zien te vinden. Toch was ook hier de welvaart en vooruitgang in de vorige eeuw niet te stuiten. Zuiderzee werd IJsselmeer en in 1957 werd een dam aangelegd tussen het eiland en het vasteland. Zo werden de eilanders met hun eigen dialect plotseling gewone Noord-Hollanders.

Op het eerste gezicht is zestig jaar later niet veel veranderd in en rondom het voormalige vissersdorpje in de Zuiderzee. Een wandeling rondom het eiland – langs de zee kom je op dezelfde plek terug – geeft het beste de sfeer aan. Het eiland voelt nog altijd behoorlijk puur en authentiek.

De wandeling begint in het dorp, in de Havenbuurt. Er zijn winkeltjes. Een snoephuisje, een klompenmakerij en winkeltjes met souvenirs, klederdracht, boeken en antiek. Uiteraard kun je ook neerploffen in kroegjes en op terrasjes. Bijna gegarandeerd kom je oog in oog met een groepje toeristen dat vanuit de bus met een selfiestick het dorpje verkent. Toch zijn deze bezoekersaantallen niet te vergelijken met hotspot Volendam, het buurdorp waar Japanners, Chinezen en Amerikanen de dienst uitmaken.

loading  

Buiten de Havenbuurt van Marken laat de snelle toerist met vol programma het meteen afweten. Monnickendam. Is het daarom saai? Nee, verre van. Het eilandgevoel met ruim zicht over het water is rustgevend. Na een paar kilometer gaat het pad in oostelijke richting. Hier zijn de ijsbrekers te zien die de bewoonde terp Rozewerf moeten beschermen tijdens kruiend ijs in een strenge winter.

Veel toeristen komen hier niet en ook in het verleden was dit een afgelegen gebied. De bewoners van Marken gaven de naam Siberië aan dit groepje huizen op een kluitje. Een paar kilometer verderop passeer je tijdens de wandeling de Marker vuurtoren. Bij zeer strenge vorst duwt het ijs hier soms huizenhoog tegen het Paard van Marken – de naam van dit gebouw dat licht in de duisternis biedt. Het is een wereldberoemd plaatje. Als na de tocht de haven weer is bereikt, wacht een beloning in een van de restaurantjes aan de haven.

Broek en Waterland

Een waarschuwing in Broek en Waterland: rij vooral niet te hard met de auto door het dorp dat tjokvol houten huizen staat. De grond waarop het dorp eeuwen geleden is gebouwd, lijkt op trilveen. Het servies rammelt de kast uit wanneer een onverlaat op het gas trapt. Dat verklaart meteen de naam Broek: drassig land. Je kunt hier een leuk ommetje maken, de historische dorpswandeling is een fijn rondje. Een kerk, een bruggetje en het Havenrak vormen het centrum, waaromheen de houten huizen zijn gebouwd.

In de zeventiende en achttiende eeuw trokken welgestelde Amsterdamse reders, kapiteins en kooplieden hierheen. De Broekster handelaars deden vooral zaken in de landen rond de Oostzee. Ze voerden met name graan in; op de Amsterdamse graanbeurs namen de Broeksters een voorname plaats in: in de achttiende eeuw woonden in Broek aardig wat rijke ‘yuppen’ met miljoenen guldens op de bank. Aan de huizen is te zien dat hier geld was; kapitale houten huizen liggen langs de route.

loading

Sommige huizen zijn voorzien van felle kleuren, zoals de prachtige blauwe Procureurswoning. Het gros is evenwel Broekster grijs. Niet louter dankzij sobere inslag: de resultaten uit het verleden gaven geen garantie voor de toekomst, zo bleek in de 19de eeuw. Een fikse recessie veroorzaakte gebrek aan financiën; een kleurtje op de gevels kon er niet meer af. Goedkope grijze verf was de oplossing. Het zuinige grijze kleurtje wordt nu gekoesterd als uniek.

Monnickendam

Monnickendam heeft al stadsrechten sinds 1355. Lange tijd had het stadje meer aanzien dan buurman Amsterdam, totdat de Gouwzee verzandde en scheepvaart een probleem werd. Toch is het havenplaatsje nog altijd rijk. Dat zie je wanneer je met de neus omhoog door de straatjes loopt. Monnickendam herbergt wel zestig historische gevelstenen; de gevelstenenroute is het volgen waard.

loading  

Het beste kun je beginnen in de haven, met voldoende parkeergelegenheid en het lekkere eetcafé De Ouwe Blauwe. Tijdens de wandeling passeer je pakweg zestig huizen met een boodschap in de voorgevel. Sommige zo oud als het monumentale pand zelf, maar er komen ook nog steeds nieuwe stenen bij. Doordachte afbeeldingen, die een link hebben met de plek en het pand. Luister onderweg vooral ook even naar het carillon, dat vanaf de Speeltoren in het centrum muziek laat horen. Ook popmuziek. De songs van Prince schalden over Monnickendam toen hij de laatste adem had uitgeblazen. In tegenstelling tot Prince klinkt het carillon nogal vals.

Door het verzanden van de Gouwzee en dus het afnemen van de handel raakte Monnickendam in een diepe recessie. Onderhoud aan het meer dan 500 jaar oude carillon – of vervanging ervan – werd uit de stadsbegroting geschrapt. Daardoor is de Speeltoren nu opgezadeld met het oudste bespeelbare carillon van Nederland, misschien zelfs van de hele wereld, waarvan geen mens de valse tonen durft aan te pakken.

loading  

Klik hier om terug te keren naar Reis!

Of like Reis! op Facebook , Twitter en Instagram

Je kunt deze onderwerpen volgen
Reis
Nederland
Fietsen en Wandelen
Warming-up amateurvoetbal