Vulkanisch IJsland is 'geen Disneyland'

IJsland is een populaire vakantiebestemming geworden. De economiespint er garen bij, maar het landschap heeft eronder te lijden. Er komen zo langzamerhand wel érg veel mensen en die trekken soms diepe sporendoor het kwetsbare landschap.

Al in de terminal van het internationale vliegveld hangen foto’s van lavavelden met mos en het beeld van een blonde IJslandse vrouw in de dampende warmte van de Blue Lagoon. Buitensportmerken brengen het overleven in de kou als kracht van de IJslanders, het bronwater is in reclames het puurste water ter wereld dat van heldere gletsjers omlaag druppelt.

Mainstream toerisme

Het vulkanische eiland op de Mid-Atlantische Rug was lang vooral een reisbestemming voor nerds, geologen en reizigers die extreme omstandigheden opzoeken, maar de laatste jaren heeft ook het mainstream toerisme het land ontdekt. Met een gemiddelde groei van ruim twintig procent per jaar sinds 2010, zijn de inkomsten uit toerisme intussen groter dan die uit de visserij, van oudsher de belangrijkste pijler van de IJslandse economie.

Dit jaar verwacht het land met een kleine 330.000 inwoners ongeveer 1,7 miljoen toeristen. Die groei komt doordat de overheid reclame maakt voor het eiland; toerisme wordt namelijk gezien als een manier om het land te doen herstellen van de bankencrisis van 2008.

Volgens Ásgeir Jónsson, hoogleraar economie aan de Universiteit van IJsland, ligt de limiet van de IJslandse toeristische industrie bij één miljoen bezoekers. Dat aantal werd vorig jaar al ruim overschreden. Het land graaft volgens de hoogleraar zijn eigen graf, aangezien toeristen komen voor de rust en de weidse landschappen. Dat staat in schril contrast tot de rijen waarin zij moeten aansluiten om borrelende poeltjes en andere vulkanische activiteit te bekijken.

Reddingwerkzaamheden

Een kleine tweehonderd kilometer van hoofdstad Reykjavik ligt Landmannalauger, een berggebied dat druk wordt bezocht vanwege het vulkanische ryoliet, dat de grond een typische oranjebruine kleur geeft. Aan de rand van de overvolle plaatselijke camping heeft het team van vrijwilligers van Flugbjörgunarsveitin een hulppost ingericht; voor de deur staat een terreinwagen met manshoge banden.

Flugbjörgunarsveitin begon tien jaar geleden met reddingswerkzaamheden in het land, toen autoverhuurders steeds vaker meldingen binnenkregen van mensen die met hun huurauto’s waren vastgelopen op de onverharde wegen in het binnenland. Die zijn, met veel rivierdoorwadingen, alleen toegankelijk voor 4x4’s. Het aantal buitenlanders dat betrokken was bij ongelukken verdubbelde tussen 2014 en 2015 tot ruim tweehonderd.

Groter probleem

Voor de vrijwilligers is het reddingswerk een onderbreking van hun dagelijkse bestaan. Maar het is niet alleen avontuur: enkele dagen geleden zakte nog een jonge Franse toerist door een ijsbrug. Zijn levenloze lichaam werd pas na twaalf uur zagen en zoeken door het gletsjerijs door duikers gevonden.

IJsland

“De jongens hadden zich vooraf gemeld,” vertelt Birgir Pétursson, normaal tandarts in Reykjavik. “Ze waren zonder touwen en stijgijzers het ijs op gegaan. Bij een meter of twintig ijs sla je gauw de voorzorgsmaatregelen over.”

De Franse toerist staat volgens Pétursson symbool voor een groter probleem dat IJsland met toerisme heeft: wandelaars met enige ervaring onderschatten de barre omstandigheden van het land. Wie geen goede kleding draagt, raakt snel onderkoeld door de snijdende wind die over de kale vlaktes waait. “Sommige wandelaars dragen katoen,” verzucht Pétursson. “Katoen is dodelijk, in deze omstandigheden.”

Offroadverbod

Het risico op ongelukken is niet het enige probleem. Er wordt veel schade aan de natuur veroorzaakt door toeristen die hun 4x4 offroad uitproberen. Ze gaan daarbij van de onverharde wegen af om door het vulkanische grind of over de mosvelden van de hooglanden te rijden. Een overtreding waarop een boete van 2000 euro staat. Onderweg zijn bandensporen te zien die auto’s hebben achtergelaten; vaak nog jaren zichtbaar omdat de natuur met de korte zomers maar weinig tijd heeft om te herstellen.

Óskar Einarsson, manager van ProCar Reykjavik, zegt dat de meeste autoverhuurders hun klanten informeren over het offroadverbod. Duidelijke borden in de hooglanden moeten ontmoedigen van de wegen af te gaan. Volgens Einarsson begint de voorlichting te werken: de staat waarin auto’s bij ProCar worden ingeleverd, is beter dan enkele jaren geleden.

'Geen Disneyland'

Net als automobilisten worden ook wandelaars in IJsland verzocht op de aangelegde paden te blijven. Een enkele toerist die van het pad afweek was in het verleden geen probleem, maar in de drukbezochte gebieden kan al gauw een pad in de mosvelden inslijten dat nog jaren zichtbaar zal blijven en dat wandelaars zullen blijven gebruiken.

“Sommige toeristen begrijpen het gewoon niet,” zegt Ásta Guðrún Helgadóttir, parlementslid voor de Piratenpartij – een nieuwkomer in de IJslandse politiek die al anderhalf jaar de peilingen domineert en vermoedelijk als winnaar uit de bus zal komen bij de parlementsverkiezingen van 29 oktober. “Zij gebruiken het kwetsbare mos om hun tenten mee te isoleren en stoppen midden op de hoofdweg om foto’s te nemen. Levensgevaarlijk. We moeten ervoor waken dat ons eiland geen Disneyland wordt.”

Volgens de promotieafdeling van de IJslandse overheid, Islandsstofa, is de oplossing niet minder toeristen, maar een betere spreiding. Woordvoerster Sigríður Guðmundsdóttir vertelt hoe de campagnes zich richten op het belichten van onbekende gebieden van het eiland. Zo kunnen zij de doelgroep blijven aanspreken waarop zij zich sinds de bankencrisis hebben gericht: ‘de verlichte reiziger’, een bewuste toerist, die graag naar plekken gaat waar weinig anderen komen.

Aflossen

Maar veel IJslanders geloven dat de toerismesector te snel groeit en de overheid deze op een onverantwoorde manier gebruikt om schulden af te lossen. Bassist Georg Hólm, van de IJslandse band Sigúr Rós, zegt in de documentaire Heima: “De meeste mensen zijn in twee groepen te verdelen: degenen die snel geld willen verdienen en degenen die denken aan de langetermijneffecten voor IJsland.”

Ironisch genoeg is juist de muziekindustrie, vooral bekend vanwege popfenomeen Björk, een van de grote toeristentrekkers.

Walvisvlees

In Reykjavik zijn de laatste jaren veel restaurants en cafés geopend. Sinds de opkomst van Airbnb is het voor starters vrijwel onmogelijk om nog in het centrum te wonen. Toch zijn veel jongeren enthousiast over het uitgaansleven.

Dat diezelfde restaurants walvisvlees aanbieden komt volgens Sigursteinn Másson van het International Fund for Animal Welfare (Ifaw) door de mythe dat de IJslanders walviseters zijn. Via een bewustmakingscampagne proberen Másson en haar collega’s toeristen te weerhouden van het eten van walvissen.

“Slechts drie procent van de IJslanders eet regelmatig walvisvlees en ruim tachtig procent nooit. Tot de helft van de twintigste eeuw bestonden geen commerciële IJslandse walvisvaarders. In onze mythologische literatuur werden walvissen alleen genoemd omdat zij bijvoorbeeld vissers geluk brachten. Dat wij traditioneel walvisvlees eten is een marketingverzinsel.”

Klik hier om terug te keren naar Reis!

Of like Reis! op Facebook, Twitter en Instagram

Toon reacties

Word wakker met het belangrijkste nieuws uit het Noorden met onze ochtend-nieuwsupdate.

Meer dan 22.249 nieuwsbriefabonnees

Je kunt je op elk moment weer uitschrijven

Lees hier ons privacy statement.